ماه اسفند: چهارم تا ششم

ماه اسفند: چهارم تا ششم

چهارم اسفند

روز دوشنبه چهارم اسفند سال ۱۲۶۹، به دستور ناصرالدین‌شاه، سربازان به در سرای سید جمال اسدآبادی رفتند و بی آنکه مهلت دهند تا باروبنه‌اش را ببندد، او را بر اسبی نشاندند و به روایتی برهنه به تبعیدش فرستادند. در 1323 ترکیه، در آخرین روزهای جهان جهانی دوم، به آلمان اعلان جنگ داد. در سال ۱۳۳۸ به‌مناسبت پنجمین سالگرد پیمان سنتو اعلامیه مشترکی از سوی رهبران ایران، ترکیه و پاکستان انتشار یافت. یک سال بعد (۱۳۳۹) در همین روز، دانشجویان دانشگاه تهران به‌علت عدم‌رضایت از مسائل جاری سیاسی، دست به اعتصاب و تظاهرات شدید زدند و ضمن دادن شعار علیه دکتر اقبال و شریف‌امامی نسبت به انتخابات زمستانی مجلس شورای ملی اعتراض کردند. در اثر مداخله‌ی پلیس زدوخورد بین دانشجویان و گارد امنیتی آغاز شد. دانشجویان اتومبیل دکتر منوچهر اقبال را به آتش کشیدند؛ ولی اقبال توسط تنی چند از دوستان خود از دست دانشجویان نجات یافت و فرار کرد.

در سال 1344، یک کودتای درون حزبی توسط صلاح جدید، امین حافظ را از قدرت برکنار کرد که هردو از اعضای حزب بعث سوریه بودند. در 1377 هم عبدالله اوجالان رهبر کردهای ترکیه در آنکارا به جرم خیانت محاکمه شد.

Afbeeldingsresultaat voor Siege of the Alamo محاصره‌ی آلامو

Afbeeldingsresultaat voor Abdullah Öcalan عبدالله اوجالان

در سال 932، سرخ‌پوستان ماپوچه^[1] با فرماندهی لاوتارو^[2] در نبرد ماریهوئِنیو بر مهاجمان اسپانیایی غلبه کردند. در 1175، هزاروپانصد انقلابی فرانسوی در حمایت از شورشیان ایرلندی به خاک بریتانیا حمله بردند؛ اما توسط پانصد سرباز ذخیره‌ی انگلیسی پس زده شدند. در 1214، محاصره‌ی آلامو^[3] توسط قوای مکزیکی که مقدمه‌ی نبرد مشهوری در این شهر بود آغاز شد و در 1261، آلاباما اولین ایالت آمریکا شد که قوانین ضد تراست را به اجرا گذاشت و در 1295 معترضان در سن‌پترزبورگ تظاهرات کردند و به این ترتیب انقلاب فوریه‌ی ۱۹۱۷ م. روسیه آغاز شد.

Afbeeldingsresultaat voor Pforzheim bombardment ویرانی شهر فورتسهایم

در چهارم اسفند 1298 حزب نازی تأسیس شد. در 1312، لئوپولد سوم شاه بلژیک شد. در همین روز به سال 1320 زیردریایی‌های ژاپنی به ساحل سانتا باربارا در کالیفرنیا حمله کردند و در 1323 آمریکایی‌ها مانیل را از ژاپنی‌ها گرفتند. درست در همین روز شهر آلمانی فورتسهایم^[4] با بمباران‌های پیاپی انگلیسی‌ها با خاک یکسان شد.

سه حادثه‌ی مهم در تاریخ دین مسیح هم در چهارم اسفند قرار رخ داده است. یکی آنکه در سال ۳۰۳ میلادی دیوکلتیان^[5] امپراتور روم دستور داد کلیسای نیکومدیه^[6] تخریب شود و به این ترتیب هشت سال مخالفت با مسیحیان در روم آغاز شد. دیگری آن که در سال ۵۳۲ میلادی یوستینیان^[7] امپراتور روم دستور ساخت کلیسای هاگیا سوفیا را صادر کرد که امروز به مسجد ایاصوفیا تبدیل شده است. سومی هم آنکه در سال 833 هجری خورشیدی، کتاب مقدس توسط گوتنبرگ چاپ شد و این اولین کتاب چاپ شده در اروپا بود.

حمله‌ی ژاپن به سانتا باربارا

Leopold III van België (1934).jpg لئوپولد سوم

ابر نواختر در ابر ماژلان

رخدادهای پراکنده‌ی مهم دیگری هم در روز چهارم اسفند واقع شده است. در سال 1264 چارلز مارتین هال^[8] موفق شد روشی کارآمد برای تولید آلمینیوم پیدا کند. در 1283 کلوپ روتاری^[9] تأسیس شد و در 1319 پلوتونیم برای نخستین بار تخلیص شد. در سال 1332 اولین مایه‌کوبی جمعی کودکان در برابر فلج اطفال در پیتسبورگ انجام گرفت.

Dolly face closeup.jpg

در 1365 اَبَرنواختری در ابر ماژلان نمایان شد. در 1375 دانشمندان انگلیسی اعلام کردند که یک گوسفند به نام دالی را شبیه‌سازی کرده‌اند (تصویر بالا) و در سال 1388 گروهی ناشناخته از جنایت‌کاران دوونیم‌میلیون لیتر روغن دیزل و مواد نفتی دیگر را در رود لامبرو^[10] در ایتالیا ریختند و یک فاجعه‌ی زیست محیطی ایجاد کردند.

Revolución-marzo-rusia--russianbolshevik00rossuoft.png انقلابیون سن‌پترزبورگ

Charles Martin Hall 1880s.jpg چارلز مارتین هال

در میان مردم ایران‌زمین در سال 917 سلیمه سلطان‌بیگم ملکه‌ی اکبرشاه گورکانی (تصویر زیر) زاده شد و در همین روز به سال ۱۳۳۹ هم هادی رنجی شاعر سبک هندی درگذشت.

از میان انیرانیان، در 1199 جان کیتس^[11] شاعر انگلیسی زاده شد و در 1226 جان کوینسی آدامز^[12] رئیس‌جمهور آمریکا درگذشت. در سال 1233 هم کارل فریدریش گاوس^[13] ریاضی‌دان آلمانی فوت کرد.

Carl Friedrich Gauss 1840 by Jensen.jpg گاوس

John Keats by William Hilton.jpg کیتس

JQA Photo.tif آدامز

پنجم اسفند

روز پنجم اسفند سال 1117 هجری خورشیدی، نبرد کَرنَل با پیروزی قاطع نیروهای ایرانی و چیرگی نادرشاه بر محمدشاه گورکانی خاتمه یافت (تصویر زیر). در همین روز به سال 1200 اولین معبد سُوامی‌نارایان در احمدآباد هند ساخته شد و در ۱۲۵۳ (۱۶ محرم ۱۲۹۲ق)‌ فرانسوا ژوزف امپراتور اتریش دو تن از اتباعش به نام گوستاو فون ریدرر و فن مونوواردا را به ایران فرستاد تا سازوکار چاپ تمبر در کشور را راه‌اندازی کنند.

$G:\pix\projects\west\نادرشاه در نبرد با هند.jpg$

در چنین روزی به سال ۱۳۲۵، عده‌ای از علماء تهران و شهرستان‌ها نسبت به ادامه‌ی بازداشت آیت‌الله کاشانی و تبعید ایشان به قزوین اعتراض کردند. در ۱۳۳۲، لایحه‌ی استقلال کانون وکلای دادگستری از طرف کمیسیون‌های مشترک مجلسین تصویب شد و وزیر دارائی لایحه‌ی ایجاد سازمان سد کرج و اساسنامه‌ی آن را به مجلس داد. در همین روز اتاق بازرگانی تهران پنجمین دوره‌ی فعالیت خود را آغاز کرد.

در سال ۱۳۶۸، آیت‌الله خمینی فتوای خود درباره‌ی ضرورت قتل سلمان رشدی را با پیشنهاد سه میلیون دلار جایزه برای کشتن او تکمیل کرد و در 1369 سربازان آمریکایی از مرزهای عربستان سعودی وارد عراق شدند و مرحله‌ی زمینی جنگ خلیج‌فارس آغاز شد.

Battle of Pavia 1525.PNG نبرد پاویا

Image result for pico mirandola میراندولا

Louis-Philippe de Bourbon.jpg لویی فیلیپ

در چنین روزی به سال 903، ارتش متحد اتریش و اسپانیا در نبرد پاویا^[14] بر سپاهیان فرانسوی غلبه کردند. در 1226، لویی فیلیپ^[15]، شاه فرانسه، از سلطنت کناره‌گیری کرد و در 1241 آریزونا به‌عنوان یکی از ایالت‌ها به قلمرو آمریکا پیوست. در سال 1263، فرانسویان در نبرد دونگ دانگ^[16] بر قوای ویتنامی پیروز شدند. در سال 1273 انقلابی در شهر سانتیاگو دِ کوبا آغاز شد که به جنگ‌های استقلال کوبا منتهی شد. در 1310 آدولف هیتلر تابعیت آلمان را به دست آورد و در 1323 احمد ماهر پاشا نخست‌وزیر مصر در مجلس این کشور پس از خواندن حکمی کشته شد.

در پنجم اسفند سال 1324، خوان پرون^[17] به ریاست‌جمهوری آرژانتین برگزیده شد. در 1334 نیکیتا خروشچف در سخنرانی‌اش درباره‌ی کیش شخصیت‌پرستی شیوه‌ی استالین برای تقدیس خودش را مورد حمله قرار داد. در 1354، قانون اساسی کنونی کوبا نوشته شد و در 1386 فیدل کاسترو پس از ۳۲ سال حکومت مطلق به‌خاطر سالخوردگی از رهبری کوبا کناره‌گیری کرد؛ اما همچنان تا سه سال بعد دبیرکل حزب کمونیست باقی ماند.

دو رخداد در مذهب مسیح هم در این روز رخ داده که یکی‌شان به سال ۳۰۳ میلادی مربوط می‌شود و این زمانی است که گالریوس^[18]، از حاکمان قلمرو روم، فرمانی بر ضد مسیحیان صادر کرد؛ دیگری در 960 هجری خورشیدی رخ داد و موقعی بود که پاپ گریگوری سیزدهم با صدور فرمان Inter gravissimas تقویم خورشیدی ایرانی را پذیرفت و آن را با نام تقویم گریگوری در قلمرو مسیحیت تثبیت کرد.

An unperforated Penny Red, position 2, row 2 پنی سرخ

بازی هاکی آمریکا و فنلاند

احمد ماهر پاشا

از رخدادهای فرهنگی و اجتماعی واقع شده در پنجم اسفند هم می‌توان به این موارد اشاره کرد: در سال 985 «اورفه^[19]» اثر مونته‌وردی^[20] که یکی از اولین نمایش‌های اپرایی بود بر صحنه رفت. در 1089 اپرای رینالدو اثر گئورگ فریدریک هندل^[21] اولین اپرای سبک ایتالیایی شد که در لندن بر صحنه رفت و در 1232 پنی سرخ اولین تمبر پستی بود که توزیع انبوه شد. در سال 1258 هم تیم هاکی روی یخ آمریکا پس از غلبه بر روسیه بر تیم مقتدر فنلاند هم غلبه کرد و مایه‌ی شگفتی تماشاچیان شد.

Swaminarayan Temple Narayan Ghat.jpg معبد سوامی‌نارایان

Salman Rushdie, the author of the novel The Satanic Verses سلمان رشدی

Ali Mazrui.jpg علی مزروعی

در میان ایرانیان مهم‌ترین زاده‌ی پنجم اسفند خواجه نصیرالدین طوسی دولتمرد و اندیشمند سیاسی و نظریه‌پرداز دولت مغول است که به سال ۵۷۹ در توس زاده شد. سیاوش کسرایی هم به سال ۱۳۰۵ در اصفهان و غلامرضا اعوانی‌زاده، فیلسوف ایرانی، به‌سال ۱۳۲۱ در سمنان زاده شده‌اند. در خارج از قلمرو ایران زمین، جیووانی پیکودلا میراندولا^[22] فیلسوف ایتالیایی (841)، شارل پنجم امپراتور مقدم روم (878)، گئورگ فریدریک هَندل^[23] موسیقی‌دان آلمانی (1063)، علی مزروعی جامعه‌شناس کنیایی (1311)، گایاتری چاکراورتی اسپیواک^[24] نظریه‌پرداز زن‌گرای (فمینیست) هندی (1320) و استیو جابز^[25] (1333) در پنجم اسفند به دنیا آمده‌اند.

از سوی دیگر، ‌هنری کاوندیش^[26] فیزیک‌دان فرانسوی-انگلیسی (1188)، نیکلای لوباچوفسکی^[27] ریاضی‌دان روس (1234) و مالکوم فوربِس^[28] ناشر آمریکایی (1368) در این روز از دنیا رفته‌اند.

Steve Jobs Headshot 2010-CROP.jpg استیو جابز

Elderly Karl V.jpg شارل پنجم

هندل

Gayatri Spivak on Subversive Festival.jpg گایاتا چاکراورتی

ششم اسفند

Image result for tbilisi georgia 1921 بلشویک‌ها در کنار اجساد سربازان گرجی در تفلیس

روز ششم اسفند سال 1299 بلشویک‌های قفقازی که با ارتش سرخ پشتیبانی می‌شدند تفلیس را اشغال کردند و به کشتار مخالفان روی آوردند. دو دهه بعد در ۱۳۲۱ دوره‌ی چهاردهم مجلس شورای ملی افتتاح شد و در ۱۳۳۱ سرلشگر زاهدي به‌خاطر مخالفت با مصدق بازداشت شد. در همین روز هندرسن^[29] سفير كبير امريكا در تهران پيشنهاد جديدي به نام طرح مشترک دولتين آمريكا و انگليس تسليم نخست‌وزير كرد. در اين پيشنهاد اصل ملي‌شدن صنعت نفت شناخته شده بود و اداره‌ی صنعت نفت تحت كنترل دولت ايران قرار مي‌گرفت؛ ولي مداخله‌ی كارشناسان خارجي و فروش و تعيين قيمت برخلاف اصل نه‌ماده‌اي طرز اجراي قانون ملي‌شدن صنعت نفت بود. باز در همین روز بود که ابوالقاسم بختياري سر به طغيان برداشت و با نيروي دولتي به جنگ پرداخت.

در چنین روزی به سال ۱۳۳۹، شورای دانشگاه اعلامیه‌ای داد و دانشگاه را برای مدت نامعلومی تعطیل کرد. در همین روز الیزابت، ملکه انگلستان، به‌اتفاق همسر خود وارد تهران شد و مورد استقبال شاه و فرح قرار گرفت. باز در همین روز بود که مذاکرات بازرگانی ایران و مجارستان پایان یافت و موافقت‌نامه‌ی بازرگانی بین دو کشور امضاء شد.

در سال 1369، عراق در جریان جنگ خلیج فارس موشک‌های اسکاد خود را به پایگاه آمریکایی‌ها در ظهران عربستان سعودی شلیک کرد و ۲۸ نظامی آمریکایی را به قتل رساند و یک سال بعد در 1370، طی درگیری بر سر قره‌داغ، نظامیان ارمنی در روستای خوجالی ۶۱۳ روستایی آذری را کشتار کردند.

Afbeeldingsresultaat voor 2015 Afghanistan avalanches بهمن افغانستان

Baruch Goldstein.jpg باروخ گلدشتین

در ششم اسفند سال 1372، قاتلی یهودی به نام باروخ گلدشتین^[30] با مسلسل بر مسلمانانی که در مسجد ابراهیم در شهر هبرون نماز می‌خواندند آتش گشود و ۲۹ فلسطینی را کشت و ۱۲۵ تن را زخمی کرد. بازماندگان به او حمله کردند و به قتلش رساندند. در 1393 هم بهمن پردامنه‌ای در شمال افغانستان به مرگ ۳۱۰ تن منتهی شد.

Afbeeldingsresultaat voor Elijah Muhammad الیجاه محمد

Teodorico re dei Goti (493-526).png تئودوریک کبیر

Antoninus Pius Glyptothek Munich 337 Detail.jpg هادریان

در ششم اسفند سال ۱۳۸ میلادی، هادریان^[31] امپراتور روم آنتونیوس پیوس^[32] را به فرزندخواندگی پذیرفت و به این ترتیب او را به جانشینی برگزید. در ۴۹۳ میلادی تئودوریک کبیر^[33] پس از سه سال راونا^[34] را گرفت و اودوآکر^[35] را به تسلیم وا داشت و در 714 هجری خورشیدی، چهارهزار نفر ساکنان شهر پیلِنای در لیتوانی وقتی دیدند شهرشان به زودی به‌دست شهسواران تُتُنی می‌افتد دسته‌جمعی خودکشی کردند تا زنده به دست دشمن نیفتند.

در ششم اسفند سال 1209، ‌لهستانی‌هایی که برای استقلال کشورشان می‌جنگیدند در نبرد اولسزینکا^[36]، با سپاهی سی‌وشش‌هزارنفره، به‌جنگ ارتش شصت‌هزارنفری تزار روسیه رفتند و هفت‌هزار کشته دادند و نزدیک به ده‌هزار تن از روس‌ها را کشتند و به این ترتیب پیروزی پرهزینه‌ای به دست آوردند. در 1226 انقلابیون فرانسوی با راهبری لویی بلان^[37] قوانینی برای حمایت از کارگران تصویب کردند و در 1234 نشست صلح پاریس پس از جنگ کریمه منعقد شد و در 1248 حیرام رودز ریولز^[38] اولین سیاه‌پوستی بود که به نمایندگی کنگره‌ی آمریکا برگزیده شد.

کنفرانس صلح پاریس

USS Ranger (CV-4) underway at sea during the later 1930s.jpg رزمناو یو اس اس رنجر

کشتار هامی

در سال 1311، رزمناو یواِس‌اِس رنجر^[39] به آب انداخته شد و این اولین ناو هواپیمابر آمریکا بود که با قصد حمل هواپیما ساخته شده بود. در 1314 گروهی از افسران جوان و متعصب ژاپنی کوشیدند با ترور دولتمردان دولت را سرنگون کنند، اما تلاششان به شکست انجامید. در 1332 جمال عبدالناصر نخست‌وزیر مصر شد و در 1342 کیم ایل سونگ رهبر کمونیست کره‌ی شمالی که به پیروی از استالین کیش شخصیت عجیب‌وغریبی را آغاز کرده بود فرمانی برای مبارزه با فئودالیسم صادر کرد که هدفش دولتی‌کردن همه‌ی زمین‌ها و خلع مالکیت زمین‌ها از کشاورزان بود. در 1346 ارتش کره‌ی جنوبی ۱۳۵ شهروند نامسلح را در هامی کشت و پنهانی دفن کرد و در 1358 دولت سورینام با کودتای افسری به اسم دِسی بوتِرس^[40] سرنگون شد. در سال 1364 فردیناند مارکوس^[41] پس از بیست سال حاکمیت مطلقه به خاطر انقلاب مردم فیلیپین از این کشور گریخت و در 1369 پیمان ورشو منتفی شد و بلوک سوسیالیستی شرق فرو پاشید.

Duke Margiris defending Pilėnai against Teutonic Knights 1336.PNG نبرد پیلنای

Arsenal taken نبرد اولسزینکا

در ششم اسفند سال 1214 ساموئل کُلت^[42] تپانچه‌ی کلت را در آمریکا به ثبت رساند. در 1244 معدن‌کاران در کالیفرنیا استخوان‌هایی پیدا کردند که نشان می‌داد اجداد انسان و فیل‌های عظیم ماستودون هم‌زمان می‌زیسته‌اند و در 1279 جی. پی. مورگان^[43] صنایع فولاد آمریکا را بنیان نهاد. در 1297 وودرو ویلسون^[44] رئیس‌جمهور آمریکا در حکمی پارک ملی گراند کانیون را تأسیس کرد و در سال 1329 هم اولین دور بازی‌های پان آمریکن با ساماندهی خوان پرون^[45] در بوئنوس آیرس آغاز به کار کرد.

جی پی مورگان

Samuel Colt engraving by John Chester Buttre, c1855.jpg ساموئل کلت

Louis Blanc b Carjat 1848.jpg لویی بلان

President Bouterse.JPG دسی بوترس

از وابستگان به حوزه‌ی تمدن ایرانی این افراد در ششم اسفند زاده شده‌اند: شرف خان بدلیسی امیر بدلیس و شاعر و ادیب پارسی‌گوی که کتاب شرفنامه را نوشته (921)، سلطان احمد دوم عثمانی (1021)، مهربابا پیشوای دینی هندی (1272)، و هوشنگ ابتهاج مشهور به سایه شاعر معاصر (۱۳۰۶). در سال ۱۳۲۳ هم حسن اسفندیاری مشهور به حاج محتشم‌السلطنه رییس سابق مجلس شورای ملی در سن هفتادوهشت‌سالگی بر اثر بیماری قلبی درگذشت.

پارک ملی گراند کانیون

Rebel troops in February 26 Incident.JPG افسران ژاپنی انقلابی

از انیرانیان زادگان مشهور این روز عبارت‌اند از شیان‌فِی^[46] شاه دولت لیو سونگ^[47] در چین (۴۴۹ میلادی)، ‌اونوره دومیه^[48] نقاش فرانسوی (1186)، پیر آگوست رنوار^[49] نقاش فرانسوی (1219 هجری خورشیدی)، ویلهلم گریم^[50] مردم‌شناس و ادیب آلمانی (1164) و آریل شارون نخست‌وزیر اسرائیل (1306).

Frederick I of Prussia (cropped).jpg فردریک اول

اثری از رنوار

Hiram Rhodes Revels - Brady-Handy-(restored).png حیرام رودز ریولز

فردریک اول شاه پروس (1091)، الیجاه محمد رهبر مسلمانان آمریکا (1353) و کلود شانون^[51] ریاضی‌دان آمریکایی و بنیان‌گذار نظریه‌ی اطلاعات (1379) هم در این روز درگذشته‌اند.

ClaudeShannon MFO3807.jpg کلود شانون

Honoré Daumier c1850 - crop.jpg دومیه

Ariel Sharon, by Jim Wallace (Smithsonian Institution).jpg شارون

Mapuche ↑
Lautaro ↑
Alamo ↑
Pforzheim ↑
Diocletian ↑
Nicomedia ↑
Justinian ↑
Charles Martin Hall ↑
Rotary Club ↑
River Lambro ↑
John Keats ↑
John Quincy Adams ↑
Carl Friedrich Gauss ↑
Battle of Pavia ↑
Louis Philippe ↑
Battle of Đồng Đăng ↑
Juan Perón ↑
Galerius ↑
L’Orfeo ↑
Monteverdi ↑
George Frideric Handel ↑
Giovanni Pico della Mirandola ↑
George Frideric Handel ↑
Gayatri Chakravorty Spivak ↑
Steve Jobs ↑
Henry Cavendish ↑
Nikolai Lobachevsky ↑
Malcolm Forbes ↑
Loy W. Henderson ↑
Baruch Goldstein ↑
Hadrian ↑
Antoninus Pius ↑
Theodoric the Great ↑
Ravenna ↑
Odoacer ↑
Battle of Olszynka ↑
Louis Blanc ↑
Hiram Rhodes Revels ↑
USS Ranger ↑
Dési Bouterse ↑
Ferdinand Marcos ↑
Samuel Colt ↑
John Pierpont Morgan ↑
Woodrow Wilson ↑
Juan Peron ↑
Qianfei ↑
Liu Song ↑
Honoré Daumier ↑
Pierre-Auguste Renoir ↑
Wilhelm Grimm ↑
Claude Shannon ↑

ادامه مطلب: ماه اسفند: هفتم تا نهم

رفتن به: صفحات نخست و فهرست کتاب