ماه دی: هفتم تا نهم

ماه دی: هفتم تا نهم

هفتم دی

قدیمی‌ترین رخداد تاریخی مهم ثبت‌شده در این روز به سال ۵۲۲ پ.م رخ داد و آن زمانی بود که بهترداد پارسی (وهیزداته) که رقیب اصلی داریوش بر سر تاج‌وتخت هخامنشی بود در منطقه‌ی تاروای پارس شکست خورد و کشته شد.

در دوران مشروطه به روز یکشنبه هفتم دی سال ۱۲۸۶ عبدالله کاوه اعلامیه‌ی انشعاب انجمن حقوق از انجمن آدمیت را در روزنامه‌ی حبل المتین منتشر کرد و با اختلاف‌افتادن بین مشروطه‌خواهان در همین روز نشریه‌ی صوراسرافیل به آدمیت و احتشام‌الدوله حمله کرد. در جریان جنگ جهانی اول هم به سال ۱۲۹۵ دويست سرباز هندي و سيصد نفر از افراد پليس جنوب تحت فرماندهي سلطان محمدتقي خان عرب با پنج عراده توپ مسلسل و شنيدر و بمب از طرف انگليسي‌ها براي جنگ با كازرونيان شيراز را ترك كردند.

در هفتم دی سال ۱۳۱۴ علی‌اکبر اسدی نماینده‌ی مجلس که داماد محمدعلی فروغی نخست‌وزیر هم بود مصونیت پارلمانی خود را از دست داد و به همراه برادرش سلمان اسدی (نماینده‌ی سابق مجلس و مدیر بانک فلاحت) بازداشتش کردند. مجلس شورای ملی پس از دستگیری محمدولی اسدی (تصویر بالا) تولیت آستان قدس رضوی که پدر این دو بود، سید عبدالعلی میرزایی نماینده‌ی مشهد را به سرپرستی این نهاد تعیین کرد.

هفتم دی در سرزمین‌های شرقی قلمرو تمدن ایرانی هم روزی مهم بوده است. چون در چنین روزی به سال ۱۲۶۴ کنگره‌ی ملی هند که سازمانی برای مقابله با نیروهای استعماری بود در بمبئی تأسیس شد. آلن اوکتاویان هیوم^[1] که از دوستداران فرهنگ خاوری بود واسطه‌ای بود که مجوز تأسیس این سازمان را از فرماندار انگلیسی هند گرفت. در نشست آغازین این کنگره ۷۲ نماینده انتخاب شدند که در آن زرتشتی‌ها و هندوها اکثریت مطلق داشتند و ریاست کنگره وومش چندرا بونرجی^[2] هندو و رهبر فکری‌اش دادابهایی نائوروجی زرتشتی بود. گاندی سال‌ها بعد به این سازمان پیوست و رهبری‌اش را بر عهده گرفت. در سال ۱۳۸۸ هم در جریان بمب‌گذاری در کراچی پاکستان ۴۳ نفر از شیعیانی که مراسم عاشورا را برگزار می‌کردند کشته و شمار بیشتری زخمی شدند.

بمب‌گذاری عاشورای کراچی

در تاریخ جهان در این روز چند واقعه‌ی سیاسی و نظامی رخ داده است. در سال ۴۸۴ میلادی آلاریک^[3] پس از مرگ پدرش اوریک^[4] به پادشاهی ویزیگُت‌ها رسید. در ۸۰۶ سپاهیان چینی از هانوی عقب‌نشینی کردند و به این ترتیب استیلای سلسله‌ی مینگ بر ویتنام پایان یافت. در سال ۱۲۱۴ هجری خورشیدی اوسیولا^[5] رهبر سرخپوستان سِمینول با جنگجویانش بر حاکمیت دولت آمریکا خروج کردند. در ۱۲۹۰ هم مغولستان از چین استقلال یافت و جِبتسون‌دامبا خوتوقتوی^[6] نهم (تصویر زیر)، رهبر بودایی‌های مغولستان به عنوان خاقان مغول‌ها با لقب بوگدخان تاج‌گذاری کرد. در همین روز سون یات سن^[7] به ریاست‌جمهوری چین رسید و دودمان چینگ منقرض شد. در ۱۳۲۰ چریک‌های چک که توسط دولت انگلستان پشتیبانی می‌شدند در عملیاتی راینهارد هایدریش فرماندار چکسلواکی را ترور کرده و به قتل رساندند. در ۱۳۲۵ هم آیووا به عنوان بیست‌ونهمین ایالت به کشور آمریکا پیوست.

در این روز چند رخداد پراکنده‌ی دیگر هم رخ داده که تقارن‌ میانشان شایان توجه است. در سال ۴۴۴ کلیسای وست‌مینستر^[8] در انگلستان گشایش یافت، در ۱۲۱۵ شهر آدلاید در جنوب استرالیا تأسیس شد و در همین روز اسپانیا استقلال مکزیک را به رسمیت شناخت. در ۱۲۷۴ برادران لومیر برای اولین بار در کافه‌ای برای مردم فیلم پخش کردند و باز در همین روز ویلهلم رونتگن^[9] مقاله‌ای منتشر کرد و در آن برای نخستین بار به تشعشع رادیوآکتیو و اشعه‌ی ایکس اشاره کرد. در ۱۲۸۷ هم زلزله‌ی مهیب مِسینا در جنوب ایتالیا ۷۵ تا ۲۰۰ هزار کشته به جا گذاشت. در ۱۳۸۳ هم امواج ناشی از انفجار ستاره‌ی  Magnetar SGR 1806-20 به زمین رسید. این بزرگ‌ترین واقعه‌ی کیهانی بود که اثرش در زمین لمس می‌شد.

ویرانی مسینا در اثر زلزله

خودرویی که هایدریش در آن ترور شد 

به عنوان نمونه‌ای از زادگان و رفتگان این روز، در هر مورد یک ایرانی‌تبار و یک خارجی را یاد می‌کنیم. در ۱۲۳۵ وودرو ویلسون^[10] رئیس‌جمهور آمریکا زاده شد و در ۱۳۱۶ راتان تاتا صنعتگر زرتشتی هندی که یکی از مدیران مهم شرکت تاتا شد به دنیا آمد. در 1305 راینر ماریا ریلکه^[11] شاعر اتریشی و در ۱۳۸۵ هم جمال کریمی‌راد وزیر دادگستری ایران در تصادف رانندگی درگذشت.

وودرو ویلسون

 اوسیولا

راینر ماریا ریلکه

جمال کریمی‌راد‌ 

SGR 1806-20

هشتم دی

برای شیعیان هشتم دی‌ماه از آن رو مهم است که در این روز به سال ۱۴۴ هجری خورشیدی (‍۱۱ ذیقعده ۱۴۸ ق.) امام علی بن موسی الرضا امام هشتم زاده شد. رخداد دیگر این روز در سال ۲۷۲ بود که زمین‌لرزه شهر دوین^[12] پایتخت استان قدیم ارمنستان را ویران کرد. دوین در زبان پهلوی یعنی تپه و در سال ۳۳۵.م در نزدیکی شهر قدیمی آرتاخشاتا (اردشیر آباد) به دست خسروی سوم حاکم اشکانی ارمنستان تأسیس شده بود. این شهر تا زمان حمله‌ی اعراب بیش از صدهزار تن جمعیت داشت. در سال ۱۹ هجری خورشیدی غلبه‌ی اعراب بر شهر به کشته شدن دوازده‌هزار تن و به بردگی گرفته‌شدن سی‌و‌پنج‌هزار تن دیگر انجامید، ولی جمعیت شهر بار دیگر ترمیم شد؛ طوری که در زمان زلزله هفتادهزار تن در آن می‌زیستند که سی‌هزار نفرشان به خاطر این فاجعه کشته شدند. اما مهم‌ترین رخداد هشتم دی در تاریخ معاصرمان آن است که به سال ۱۲۸۵ مظفرالدین‌شاه قانون اساسی مشروطه را امضا کرد (تصویر بالا) و به این ترتیب از سویی نخستین قانون اساسی مدرن ایرانی وضع شد و از سوی دیگر گذار به عصر مشروطه در قالبی حقوقی و بدون خونریزی و انقلاب تحقق پذیرفت. با این همه، ایران سخت زیر تازیانه‌ی کشورهای استعماری بود؛ طوری که پنج سال بعد (در ۱۲۹۰) روس‌ها تبریز را گرفتند و پرچم روسیه را روی ساختمان‌ها نصب کردند. با این همه در نهایت ایران باقی ماند و توسعه‌ی خود را ادامه داد و حتا استعمار در سرزمین‌های جداشده از کشور ایران نیز فرو پاشید. در همین زمینه بود که در این روز به سال ۱۳۰۹ علامه محمداقبال لاهوری در سخنرانی‌اش در احمدآباد «نظریه‌ی دو ملت» را مطرح کرد و ایده‌ی جدایی پاکستان از هند را به طور رسمی اعلام کرد.

دو سال بعد در همین روز به سال ۱۳۱۲ کارخانه‌ی سیمان در جاده‌ی شاه‌عبدالعظیم در پای کوه چشمه‌علی افتتاح شد که توانایی تولید صد تُن سیمان را داشت و کشور را از خرید سیمان از دانمارک و کشورهای دیگر بی‌نیاز می‌کرد. در همین روز به سال ۱۳۱۷ «سازمان پرورش افکار» با مدیریت دکتر احمد متین‌دفتری وزیر دادگستری تأسیس شد که تا حدودی از روی نهادهای فرهنگی آلمان نازی برساخته شده بود. اعضای هیئت مرکزی آن دکتر سید علی شایگان معاون دانشکده‌ی حقوق، دکتر عیسی صدیق رئیس دانشکده‌ی ادبیات و علوم و دانشسرای عالی، دکتر آشتیانی معاون دانشکده‌ی پزشکی و بدیع‌الزمان فروزانفر معاون دانشکده‌ی معقول و منقول بودند.

رابیندرانات تاگور هنگام سفر به ایران همراه با برخی از اعضای سازمان پرورش افکار

شارل کچل

 دِ آلمیدا

در تاریخ سیاسی جهان این روز با رخدادهایی متنوع مصادف بوده است. در ۲۵۴ هجری خورشیدی شارل کچل^[13] شاه فرانک‌ها در مقام امپراتور مقدس روم تاج‌گذاری کرد. در سال ۸۸۷ غارتگران پرتغالی به فرماندهی فرانسیسکو دِ آلمِیدا^[14] با نوزده کشتی به قلمرو بیجاپور در هند حمله کرد و در نبرد دابول^[15] چهار کشتی تجاری سلطان بیجاپور را غارت و بعد غرق کرد و با به توپ بستن حصار شهر دابول آن را ویران ساخت. پرتغالی‌ها پس از ورود به شهر کل ساکنان آن –از جمله زنان و کودکان و پیران– را قتل‌عام کردند و در نهایت پس از غارت شهر که شش روز به درازا کشید، بقایای آن را یکسره سوزاندند. این عملیات مقدمه‌ی حمله‌ی مشابه واسکو دو گاما به کشتی‌های حاجیان هندی بود که دو هفته بعد رخ داد و به غرق شدن کشتی میری و قتل‌عام بازماندگان کشتی شکسته به دست پرتغالیان منتهی شد.

در سال ۱۲۲۴ ایالات متحده‌ی آمریکا به جمهوری تگزاس که از نُه سال پیش از اسپانیا استقلال یافته بود حمله کرد و آنجا را به عنوان ایالت بیست‌وهشتم به قلمرو خود منضم ساخت. در ۱۲۶۹ در جریان کشتار ووندد نی^[16] (زانو زخمی) ارتش آمریکا به سرخپوستان لاکوتا^[17] حمله کرد و سیصد تن از ایشان را به قتل رساند و همه را در گوری دسته‌جمعی دفن کرد (تصویر زیر).

ر سال ۱۳۱۹ در یکی از مهیب‌ترین بمباران‌های لندن که توسط نیروی هوایی آلمان انجام گرفت، به حریق بزرگ لندن منتهی شد که در آن حدود ۱۶۰ نفر به قتل رسیدند. نیروی هوایی انگلستان در مقام تلافی تا سه سال بعد به روشی برای بمباران نقطه‌ای شهرهای آلمانی روی آورد. در ۱۳۲۲ سوبهاس چندرا بوز^[18] مبارز ضد استعماری هندی پرچم ملی هند را در بندر بلیر^[19] برافراشت. در ۱۳۶۸ پس از سرنگونی دولت کمونیستی در چکسلواکی، واسلاو هاول^[20] فیلسوف و نویسنده به عنوان رئیس‌جمهور انتخاب شد و در ۱۳۷۷ رهبران خمرهای سرخ بابت نسل‌کشی‌ها و کشتارهای بیست سال قبلشان در کامبوج از بازمانده‌ی مردم این کشور پوزش خواستند!

علامه اقبال لاهوری و پسرش

 سوبهاس چندرا بوز

چند رخداد جالب توجه دیگر این روز آن‌که در ۱۲۸۲ آتش‌سوزی در تئاتر اروکوا^[21] در شیکاگو به مرگ بیش از ششصد نفر منتهی شد. در سال ۱۲۹۵ اولین کتاب جیمز جویس به نام «سیمای هنرمندی در جوانی^[22]» با همت یک ناشر آمریکایی به چاپ رسید. در ۱۳۰۶ اولین خط متروی آسیا در توکیو گشایش یافت. در ۱۳۷۶ هنگ کنگ برای جلوگیری از شیوع آنفولانزای مرغی، تمام ۲۵/۱ میلیون مرغ موجود در این کشور را کشت! و در ۱۳۸۵ انگلستان بدهی‌هایی را که بابت جنگ جهانی دوم به آمریکا داشت، تسویه کرد.

آتش‌سوزی در تئاتر اروکوا

 بمباران لندن و آتش‌سوزی بزرگ

زادگان نامدار این روز عبارت‌اند از: ابن امیرحاج یا ابن موقف که شرح حلبی کبیر را نوشته (۸۴۱)، چارلز مکینتاش^[23] مخترع انگلیسی و سازنده‌ی پارچه‌ی ضد آب (۱۱۴۵)، وومر چندرا بونرجی^[24] رهبر جنبش استقلال هند (۱۲۲۳) و فروغ فرخزاد (۱۳۱۳) (چنان که از گزارش خواهرش پوران فرخزاد بر می‌آید). آلفرد نورث وایتهد^[25] فیلسوف انگلیسی (۱۳۲۶) و آندرئی تارکوفسکی^[26] کارگردان روس (۱۳۶۵) هم در این روز درگذشته‌اند.

 وایتهد

واسلاو هاول

 چارلز مکینتاش

 آندرئی تارکوفسکی

نهم دی

ثقه‌الاسلام تبریزی

کریم دواتگر

 ادیب پیشاوری

روز دوشنبه نهم دی‌ماه سال ۱۲۵۷ هجری خورشیدی سپهسالار صدراعظم ایران با همکاری اعتمادالسلطنه نخستین شماره از روزنامه‌ی مریخ را منتشر کرد که از قدیمی‌ترین روزنامه‌های ترقی‌خواه ایران در دوران ناصرالدین‌شاه بود. در ۱۲۸۵ مشیرالدوله متن فرمان مشروطه را نوشت و در سال ۱۲۸۷ شيخ فضل‌الله نوري در جلوخانِ منزل عضدالملك توسط شخصي به نام كريم دواتگر مورد سوء قصد قرار گرفت. شيخ و سه نفر از اطرافيان وي زخمي شدند. ضارب چون نتوانست فرار كند، تيري در دهان خود خالي كرد و مجروح شد؛ اما شيخ فضل‌الله جانِ او را بخشيد و بعدتر وی به یکی از شخصیت‌های کلیدی در کمیته‌ی مجازات تبدیل شد.

در چنین روزی به سال ۱۲۹۰ ميرزاعلي‌آقا ثقه‌الاسلام تبريزي، مجتهد بزرگ تبريز و رهبر بانفوذ مشروطه‌خواهان، هنگام خروج از منزل خود توسط عده‌اي از اعضاء كنسولگري روس دستگير شد. در همان روز عده‌اي قريب دويست نفر از طرف روس‌ها دستگير و به زندان كشيده شدند. ثقه‌الاسلام را روس‌ها کمی بعد در روز عاشورا در تبریز به دار آویختند. پنج سال بعد در ۱۲۹۵ اديب پيشاوري كه اشعاري راجع به فتح روماني و تصرف بخارست توسط دو سردار بزرگ آلماني سروده بود، براي ويلهلم دوم قيصر آلمان فرستاد.

در سال ۱۳۱۱ علی‌اکبر داور وزیر دادگستری (تصویر بالا)، حسین علاء وزیر مختار سابق ایران در پاریس، انوشیروان سپهبد وزیر مختار در برن و نصرالله انتظام عضو مقدم اداره‌ی عهود و جامعه‌ی ملل عازم اروپا شدند تا در جلسات شورای جامعه‌ی ملل که برای رسیدگی به اختلاف ایران و انگلیس در مورد لغو امتیاز قرارداد دارسی منعقد می‌شد شرکت کنند. در غیاب علی‌اکبر داور دکتر احمد متین‌دفتری به کفالت وزارت دادگستری انتخاب شد.

در چنین روزی به سال ۱۳۲۴ رضا علی‌شاه درویش پسر صالح‌علی‌شاه (تصویر بالا) به همراه شماری از دوستان و خویشاوندانش اتوبوسی دربست کرایه کرد و با ایشان به سفر حج رفت. او نخستین رهبر صوفیان بود که به این روش حاجی می‌شد و بعدتر سفرنامه‌ی خواندنی‌ای هم نوشت و در آن به آمیختگی و همسانی مردم عراق و ایران اشاره کرد. به همین خاطر بود که وقتی بعثی‌ها در عراق قدرت گرفتند، به فرمان صدام اخراج ایرانی‌ها از عراق را آغاز کردند که از همین روز در سال ۱۳۵۰ آغاز شد و ۴۱ هزار نفر در ۲۴ ساعت از عراق اخراج شدند. پس از آن صدام حسین دیوانگی‌های فراوان کرد و آسیب‌های فراوان به مردمان رساند تا آن که در همین روز به سال ۱۳۸۵ اعدامش کردند.

راسپوتین در زمان اقتدار (پایین) و پس از مرگش (بالا)

در تاریخ جهان این روز با چندین رخداد خشونت‌بار مصادف بوده است. در سال ۴۴۵ غوغای توده‌ای مردم در گرانادا به خشونت انجامید و گروهی از مردم به سراغ وزیر اعظم سلطان گرانادا ابوحسین یوسف بن نغریله که یهودی بود رفتند و او را به صلیب کشیدند. در این هنگام ۱۵۰۰ خانوار یهودی در گرانادا زندگی می‌کردند که برخی از ایشان هم مورد تعرض این عده قرار گرفتند. این یکی از موارد استثنایی حمله‌ی خشونت‌آمیز مردم به یهودیان در قلمرو اسلامی است.

در ۱۲۹۵ راسپوتین^[27] به دست گروهی از دسیسه‌گران به رهبری فلیکس یوسوپف^[28] به قتل رسید. در ۱۳۳۰ برنامه‌ی مارشال^[29] پس از صرف ۳/۱۳ میلیارد دلار برای بازسازی اروپا به پایان رسید. در ۱۳۳۴ شرکت جنرال موتورز اولین شرکت آمریکایی بود که سالی بیش از یک میلیارد دلار درآمد داشت و در ۱۳۴۲ فدراسیون آفریقای مرکزی فرو پاشید و کشورهای رودِزیا، مالاوی و زامبیا از دل آن زاده شدند. در ۱۳۴۴ فردیناند مارکوس^[30] رئیس‌جمهور فیلیپین شد و در ۱۳۷۲ اسرائیل با واتیکان روابط دیپلماتیک برقرار کرد و با ایرلند هم روابط کامل سیاسی ایجاد کرد. یک سال بعد در ۱۳۷۶ در ولایت رلیزان الجزایر چهارصد نفر از ساکنان چهار روستا به دست مهاجمان اسلام‌گرا کشتار شدند و در ۱۳۹۲ در جریان حمله‌ی مردان مسلح مخالف حکومت به کینشازا پایتخت کنگو بیش از صد تن کشته شدند.

در ضمن تیتوس امپراتور روم (۳۹ میلادی)، رشید کرامی نخست‌وزیر لبنان (۱۳۰۰) روز نهم دی زاده شده‌اند و عبدالرحمن وحید رئیس‌جمهور اندونزی (۱۳۸۸) در چنین روزی درگذشته‌اند.

رشید کرامی و جمال عبدالناصر

صدام

 عبدالرحمن وحید

سوگند ریاست‌جمهوری فردیناند مارکوس   

 

 

1. Allan Octavian Hume ↑
2. Womesh Chunder Bonnerjee ↑
3. Alaric II ↑
4. Euric ↑
5. Osceola ↑
6. Jebstundamba Khutuktu ↑
7. Sun Yat-sen ↑
8. Westminster ↑
9. Wilhelm Röntgen ↑
10. Woodrow Wilson ↑
11. Rainer Maria Rilke ↑
12. Dvin ↑
13. Charles the Bald ↑
14. Francisco de Almeida ↑
15. Battle of Dabul ↑
16. Wounded Knee Massacre ↑
17. Lakota ↑
18. Subhas Chandra Bose ↑
19. Port Blair ↑
20. Václav Havel ↑
21. Iroquois ↑
22. A Portrait of the Artist as a Young Man ↑
23. Charles Macintosh ↑
24. Womesh Chunder Bonnerjee ↑
25. Alfred North Whitehead ↑
26. Andrei Tarkovsky ↑
27. Grigory Efimovich Rasputin ↑
28. Felix Youssupov ↑
29. Marshall Plan ↑

30. Ferdinand E. Marcos ↑

 

 

ادامه مطلب: ماه دی: دهم تا دوازدهم

رفتن به: صفحات نخست و فهرست کتاب