ماه اسفند: بیستوپنجم تا بیستوهفتم
بیست و پنجم اسفند
نامهی ظلالسلطان به ملکمخان
عبدالله هدایت
در بیستوپنجم اسفندماه سال ۱۲۶۹ روزنامه تایمز دربارهی عزل ملکمخان با فرمان ناصرالدینشاه مقالهای نوشت و میرزا ملکمخان در جواب آن مطلبی منتشر کرد و توضیح داد که علت برکناریاش مخالفت با استبداد شاه بوده است. دولت ایران در پی این مقاله از انگلستان خواست تا وی را تبعید کند و مانع انتشار روزنامهی قانون شود. ولی دولت انگلیس در این زمینه با او همراهی نکرد. در این میان برخی از رجال ایران از جمله ظلالسلطان پسر مهتر ناصرالدینشاه با ملکمخان ارتباط دوستانهای داشتند و خود را شاگرد او میدانستند. در ۱۳۰۷ در جلسهی مجلس شوراي ملي بودجهی سال ۱۳۰۸ به مبلغ 6میلیون و 230هزار و 140 تومان تصویب شد. در همین روز علیخان سالار حشمت با محمدحسنمیرزا دستبهیکی کرد و مدعی تاجوتخت قاجار شد.
در بیستوپنجم اسفند سال ۱۳۲۱ علی سهیلی نخستوزیر طبق عرف پارلمانی از ریاست دولت کنارهگیری کرد. یازده سال بعد در ۱۳۳۲ محل اجتماع اعضای شورای متحدهی مرکزی کارگران وابسته به حزب توده کشف و سیویک نفر از عاملان آن بازداشت شدند. در ۱۳۳۸ بخش جدید دویستوپنجاه تختخوابی بیمارستان فیروزآبادی در شهر ری گشایش یافت و در ۱۳۳۹ ارتشبد بازنشسته عبدالله هدایت از طرف شاه سناتور شد.
در سال 1355 کمال جنبلاط رهبر مخالفان حکومت در جریان جنگ داخلی لبنان به قتل رسید.
چرکنویس بودجهی سال ۱۳۰۸
قتل سزار
سکهی تئودوریک
چائو چائو
در روز بیستوپنجم اسفند سال ۴۴ پیش از میلاد یولیوس سزار دیکتاتور روم در مجلس سنا به ضرب دشنه کشته شد. در همین روز به سال ۲۲۰ میلادی چائو چائو سردار چینی و صدراعظم سلسلهی هان درگذشت. در سال ۴۹۳ میلادی اودوآکر[1] که اولین پادشاه غیررومی ایتالیا بود زمانی که مهمان تئودوریک کبیر[2] شاه اوستروگتها[3] بود و مشغول صرف غذا بود به دست او کشته شد.
دربیستوپنجم اسفند 1196 ارتش اسپانیا در دومین نبرد کانچا رایادا[4] بر استقلالطلبان شیلی که زیر فرمان خوزه سان مارتین[5] میجنگیدند پیروز شدند در سال 1266 جنگ میان انگلستان و تبت آغاز شد و در 1302 فیومه به ایتالیا پیوست و به خاک این کشور منضم شد.
در سال 1317 هیتلر در قلعهی پراگ اعلام کرد که موراویا و بوهمیا تحتالحمایهی آلمان هستند. در 1323 جنگ ایوو جیما[6] با پیروزی آمریکاییها پایان پذیرفت هرچند هنوز دستههایی از سربازان ژاپنی مقاومت میورزیدند. در همین روز تقریباً همهی ساختمانهای شهر تاریخی وورتسبورگ[7] در اثر بمباران انگلیسیها نابود شد و پنجهزار نفر از ساکنانش کشته و چندین هزار تن دیگر زخمی شدند. در سال 1356 هم نخستوزیر پیشین ایتالیا آلدو مورو[8] بهدست کمونیستهای گروه بریگاد سرخ دزدیده شد و چندی بعد به قتل رسید. در سال 1363 هم تری اندرسون[9] خبرنگار آسوشیتد پرس در بیروت گروگان گرفته شد؛ اما بخت بلندتری داشت و شش سال بعد آزادش کردند. در 1373 ایالت میسیسیپی آخرین بخش از آمریکا بود که سیزدهمین اصل قانون اساسی این کشور در ممنوعیت بردهداری را اجرایی کرد! و در 1392 مردم کریمه در همهپرسی بحثبرانگیزی رأی دادند که از اوکراین جدا شده و به خاک روسیه بپیوندند.
رومئو و ژولیت
آلدو مورو
بمباران وورتسبورگ
بیستوپنجم اسفند با مجموعهای از رخدادهای دینی و فرهنگی و اجتماعی نیز مصادف بوده است. در چنین روزی بهسال 568 یهودیان یورک بهدست مسیحیان متعصب این شهر کشته شدند. در 1248 اولین اجرای رومئو و ژولیت اثیر چایکوفسکی انجام پذیرفت. در 1270 باشگاه فوتبال لیورپول تأسیس شد. در 1272 اپرای تائیس[10] اثر ژول ماسِنِت[11] که دربارهی اسکندر و سوزاندن تختجمشید است بر صحنه رفت. در سال 1296 هم در جریان جنگ داخلی فنلاند ملیگرایان پیروزمند در نبرد لانکیپوهیا[12] حدود صد اسیر کمونیستی را که گرفته بودند اعدام کردند و این بار دین قربانیان خاستگاهی اروپایی داشت و در سال 1336 شرکت فورد ماشین پنجاهمیلیونم خود را تولید کرد.
جان هولدینگ مؤسس باشگاه لیورپول
رهبران تبتی در ۱۲۶۷
مهمترین زادهی روز بیستوپنجم اسفندماه پروین اعتصامی بانوی شاعر خردمند و پارسیسرای معاصر است که در سال ۱۲۸۵ زاده شد. در سال ۲۷۰ میلادی نیکولاس قدیس راهب مسیحی یونانی، جیمز مدیسون[13] چهارمین رئیسجمهور آمریکا (1129) و یوزف منگله[14] پزشک هوادار نازیها (1289) هم به دنیا آمدند و تکین خزری فرماندار عباسی مصر (311) درگذشت.
مدیسون
منگله
پروین اعتصامی
بیست و ششم اسفند
حلبچه
روز بیستوششم اسفند سال ۵۹۷ پیش از میلاد نبوکدنصر بابلی اورشلیم را فتح کرد و یهویاقیم را دستگیر کرد و به تبعید فرستاد و صدقیاه را بهجای او شاه یهودیه کرد. در تاریخ معاصرمان در روز جمعه بیستوششم اسفند سال ۱۲۶۳ (۲۶ ذیحجه ۱۳۰۱ ق.) سید جمال اسدآبادی بهخاطر ارتباط با انقلاب احمد اعرابی از مصر به پاریس تبعید شد. در سال ۱۳۰۷ بودجهی کل کشور برای سال بعد با ۳۴میلیون تومان خرج و ۳۱میلیون تومان دخل در مجلس شورای ملی تصویب شد و قرار شد سالی صد نفر با خرج دولت برای تحصیل به اروپا فرستاده شوند. سه سال بعد در ۱۳۱۰ همهی محضرهای شرعی به دفترخانهی دولتی تبدیل شد و بیشتر ملایان سنتی که گردانندگان محضرها بودند به دفترداران رسمی دگردیسی یافتند.
در سال ۱۳۳۱ سرلشگر زاهدي و عدهاي از رجال سیاسی كه پس از واقعهی نهم اسفند بازداشت شده بودند آزاد شدند. هفت سال بعد در ۱۳۳۸ سردار محمد داودخان صدراعظم افغانستان وارد تهران شد و در 1362 هم ویلیام باکلی[15]، رئیس سیا، در بیروت توسط اسلامگرایان افراطی ربوده شد و مدتی بعد کشته شد.
قربانیان جنایت صدام در حلبچه
مسعود رجوی و مریم قجر
در روز بیستوششم اسفند سال ۱۳۶۴ سازمان مجاهدین خلق که در عراق مستقر شده و با صدام حسین همکاری میکرد، با بیانیهای حماسی اعلام کرد که مریم قجر که پیشتر همسر مهدی ابریشمچی از اعضای بالامرتبهی مجاهدین بود، از او طلاق گرفته و با مسعود رجوی ازدواج کرده است. در این بیانیه این ازدواج «پیروزی بزرگ» خوانده شده بود و عمل مریم «فراتر از عمل قهرمانانه» و عمل مسعود «فداکارانه» خوانده شده بود!
سه سال بعد در سال 1366، صدام حسین شهر کردنشین حلبچه در عراق را که هنگام ورود ارتش ایران از ایشان استقبال کرده بودند، با بمب شیمیایی مورد حمله قرار داد. در نتیجه پنجهزار تن کشته و دههزار تن زخمی شدند. در چنین روزی بهسال 1383 هم اسرائیل ادارهی شهر اریحا را به دست فلسطینیها داد.
گوستاو سوم
ویرانهی دژ مونسگور
ادوارد کورنوال
رخدادهای سیاسی این روز نیز جالبتوجه بودهاند. در 715 ادوارد مشهور به شاهزادهی سیاه به عنوان دوک کورنوال[16] انتخاب شد و اولین دوک انگلستان شد. در سال 1170 گوستاو سوم شاه سوئد مورد سوءقصد قرار گرفت و سه روز بعد از این زخم مرد. درست پنج سال بعد در 1175 دستهای از سپاهیان اتریشی در نبرد والوازون[17] از سپاهیان انقلابی فرانسه شکست خوردند. در 1183 جمهوری ایتالیا که ناپلئون رئیسجمهورش بود به پادشاهی ایتالیا تغییر ساختار داد و این بار هم ناپلئون پادشاه ایتالیا شد.

در سال 1202 انگلستان و هلند توافق کردند که به ترتیب شبه جزیرهی مالزی و سوماترا-جاوه را تصرف کنند و در بخشهای مربوط به رقیب دخالت نکنند. در 1293 در جریان نبرد گالیپولی[18] که در متن جنگ جهانی اول رخ داد، سه کشتی جنگی انگلیسی و فرانسوی هنگام حمله به تنگهی داردانل غرق شدند (تصویر بالا). در 1317 نبرد نانچانگ[19] بین حزب ملیگرایان چینی (کومینتانگ) و قوای ژاپنی آغاز شد. در این نبرد چینیها دویستهزار و ژاپنیها صدودههزار سرباز وارد میدان کردند و به ترتیب ۵۱هزار و ۲۴هزار نفر تلفات دادند.
گلدا مایر
نبرد نانچانگ
در 1326 بلژیک، فرانسه، هلند، لوگزامبورگ، و انگلستان پیمان بروکسل را امضا کردند که مقدمهی پیمان آتلانتیک شمالی (ناتو) بود. در 1337 تِنزین گیاتسو[20] دالای لامای چهاردهم از تبت گریخت و به هند پناه برد. در 1346 سربازان آمریکایی در دهکدهی می لای در ویتنام حدود پانصد روستایی بیسلاح را کشتار کردند (تصاویر زیر). در سال 1347 گلدا مایر[21] نخستوزیر اسرائیل شد.


از جمله رخدادهای دیگر اینکه در 622 سپاهیان پاپ، پس از فتح دژ مونسگور[22] در جنوب فرانسه، بیش از دویست تن از کاتارها[23] را که مانوی بودند در آتش سوزاندند. در بیستوششم اسفند 1250 تیم وَندررز اف سی[24] اولین کاپ فوتبال در نخستین مسابقات بینالمللی این ورزش را ربود. در 1319 تالار ملی هنر در واشینگتن با حضور فرانکلین روزولت رئیسجمهور افتتاح شد. در 1325 هواپیماهای بمبافکن ب-۴۵ تورنادو برای اولین بار به پرواز در آمدند. در 1328 دانشگاه برکلی اعلام کرد که عنصر ۹۸ با نام کالیفرنیم[25] کشف شده است. در 1341 قلهی آگونگ[26] در بالی آتشفشانی کرد و ۱۱۰۰ نفر در اثر آن کشته شدند. در 1346 شرکت جنرال موتورز خودروی صدمیلیونم خود را ساخت. در 1351 هم عکس مشهور به «انفجار شادمانی[27]» که بازگشت سربازی نزد خانوادهاش را نشان میداد انتشار یافت و به نماد پایان جنگ ویتنام تبدیل شد. این عکس بعدتر جایزهی پولیتزر را ربود.
ریچارد رامیرز
انفجار شادمانی
نبرد والوازون
در سال 1363 قاتلی زنجیرهای به نام ریچارد رامیرز[28] اولین و دومین قتلهایش را در لسآنجلس انجام داد. او در نهایت سیزده تن را به قتل رساند، اقدام به قتل پنج نفر دیگر کرد، به یازده زن تجاوز کرد و از چهارده خانه دزدی مسلحانه کرد تا دستگیر شد و اعدامش کردند.
دانشگاه برکلی
تیم وندررز اف سی
آتشفشانی قلهی آگونگ
در قلمرو ایرانزمین یکی از مشهورترین درگذشتگان بیستوهفتم اسفندماه عمرو بن هشام ابوالحکم است که بیشتر با لقب ابوجهل که مسلمانان به او دادهاند شهرت دارد و در چنین روزی بهسال دوم هجری خورشیدی در جریان جنگ بدر کشته شد. علاوه بر او در روز پنجشنبه بیستوششم اسفند سال 707 (۷ جمادی الاول ۷۲۹ ق.) برهانالدین فزاری فقیه شافعی درگذشت. ابوزید عبدالرحمن بن محمد ابن خلدون مورخ و جامعهشناس مغربی هم در سال 784 فوت کرد. شهورترین زادهی این روز هم هارونالرشید خلیفهی نامدار عباسی است که در سال 141 به دنیا آمد. سيد حامد احمدي طباطبایی شاعر معاصر هم در همین روز به سال ۱۳۶۳ زاده شد. گذشته از ایشان گوتلیب دایملر[29] مؤسس شرکت خودروسازی دایملر (1212)، گالئاتسو چیانو[30] سیاستمدار فاشیست و وزیر امور خارجهی ایتالیا (1281) و شیخ مجیبالرحمن اولین رئيسجمهور بنگلادش (1298) هم در این روز زاده شدند و تیبریوس[31] (۳۷ میلادی) و هراکلیوس[32] (۴۵۵ میلادی) امپراتوران روم، لوران دو گوویون سن سیر[33] سپهسالار فرانسوی (1208)، کریستین دوپلر[34] فیزیکدان اتریشی (1231)، فرانتس برنتانو[35] روانشناس و فیلسوف آلمانی (۱۲۹۶) و فرانک سیناترا خواننده و هنرپیشهی آمریکایی (1394) در این روز درگذشتهاند.
فرانک سیناترا
مجیبالرحمن
دوپلر
سن سیر
ابن خلدون
بیست و هفتم اسفند
دکتر فاطمی و سید ضیاء طباطبایی در باغ سید ضیاء در زمینهای سعادتآباد
در روز بیستوهفتم اسفند سال ۱۸۰ میلادی مارکوس اورلیوس[36] امپراتور روم پس از آنکه به ایران زمین حمله کرد و از پیشروی بازماند در راه بازگشت به روم در اثر طاعونی که سپاهیانش از مشرق به اروپا منتقل کردند درگذشت. این بیماری در مدت کوتاهی یکچهارم جمعیت اروپا را از پای در آورد. در سال یازدهم هجری خورشیدی به فرجام جنگهای رِدِّه شبهجزیرهی عربستان زیر فرمان ابوبکر متحد شد و قرار شد قبایل به جای جنگ با یکدیگر همگی با هم متحد شوند و اسلام بیاورند و به ایران حمله کنند. در دوران معاصر به سال ۱۳۰۲ احیاءالسلطنه بهرامی در مجلس با سید حسن مدرس درگیر شد و به صورت او سیلی نواخت. مدرس در این جلسه با نطقهایی طولانی وقتکشی میکرد تا جلوی رأیگیری برای اعلام جمهوری را بگیرد. سه سال بعد در ۱۳۰۵ عهدنامهی دوستی میان ایران و لهستان امضا شد و در ۱۳۲۱ اکثریت مجلس شورای ملی در یک جلسهی خصوصی به نخستوزیری محمد ساعد مراغه وزیر امور خارجه ابراز تمایل کردند و بدین ترتیب علی سهیلی صدراعظم پیشین پس از یک سال و یک ماه زمامداری از صحنهی سیاسی ایران خارج شد.
در چنین روزی بهسال ۱۳۲۵ سید ضیاءالدین طباطبایی که از حدود یک سال پیش با فشار روسها بازداشت شده و زندانی بود، بهخاطر بیماری آزاد شد و به خانهاش رفت و جماعت بزرگی از اهالی تهران برای دیدار و عیادت از او به منزلش رفتند. در 1331 زمینلرزهای در غرب ترکیه ۲۶۵ کشته به جا گذاشت. در سال ۱۳۳۹ هم عبدالباقی شعاعی وزیر دارائی لایحهی بودجهی سال آیندهی (۱۳۴۰) کشور را به مجلس داد که بر مبنای آن درآمد دولت نودویکمیلیارد ریال و هزینهها هشتادونهمیلیارد ریال پیشبینی شده بود.
هیتلر، موسولینی و چیانو (نفر اول دست راست)
مارکوس اورلیوس
در چنین روزی بهسال ۴۵ پیش از میلاد، یولیوس سزار در نبرد موندا[37] بر قوای وفادار به رقیبش پمپی[38] که سردارانش پمپی کهتر و تیتوس لابینوس[39] بودند غلبه کرد؛ در حالی که سپاهیانش چهلهزار تن بودند و در برابرش ارتشی هفتادهزار نفره صف بسته بود. در 692 خورشیدی ژاک دو مولای[40] استاد اعظم شهسواران معبد به فرمان پاپ بر تیرک سوزانده شد. در 830 سپاهیان متحد کاستیل[41] و مورسیا[42] در نبرد آلپورچونِس[43] بر قوای گرانادا واپسین امیرنشین مسلمان اسپانیا غلبه کردند.
هیتلر و موسولینی
سنگر سربازان در کمون پاریس
ترور گئورگ اول
در 1238 جنگ اول تاراناکی[44] در نیوزلند بین مهاجمان اروپایی و بومیان مائوری درگرفت. اروپاییها ۳۵۰۰ نفر بودند و سلاح گرم داشتند و در برابرشان مائوریها ۱۶۰۰ تن بودند و با تبر و نیزه میجنگیدند. اما دلیری بومیان چندان بود که نتیجهی جنگ نامعلوم باقی ماند و از هر طرف حدود دویست تن کشته و زخمی شدند. درست یک سال بعد در 1239 این جنگ در نیوزلند به پیروزی انگلیسیها بر بومیان مائوری انجامید. در 1249 کمون پاریس[45] اعلام موجودیت کرد. در سال 1291 گئورگ اول شاه یونان در شهر تسالونیکی[46] ترور شد و به قتل رسید. در 1299 لهستان و اتحاد جماهیر شوروی دومین عهدنامهی صلح ریگا[47] را امضا کردند. در 1318 هیتلر و موسولیتی در آلپ دیدار کردند و عهد کردند در برابر فرانسه و انگلستان با هم متحد شوند و در 1326 مستشاران روسی یوگسلاوی را ترک کردند و این اولین نشانهی جدایی مسیر تیتو از استالین بود. در سال 1348 لون نول[48]، صدراعظم کامبوج، شاه این کشور سیهانوک را از کشور راند و در 1368 اولین انتخابات مردمسالارانهی پس از جنگ جهانی دوم در آلمان شرقی برگزار شد.
بمبگذاری مقابل سفارت اسرائیل در بوئنوس آیرس
لون نول
در 1370 بمبگذاری در یک ماشین در برابر سفارت اسرائیل در بوئنوس آیرس به مرگ ۲۹ تن و زخمی شدن ۲۴۲ تن انجامید و در همین روز همهپرسی در آپارتاید با ۶۸درصد آرای هوادار الغای آپارتاید به پایان جدایی نژادی در آفریقای جنوبی انجامید. همچنان در این زمان یکسوم جمعیت با آپارتاید موافق بودند. در سال 1382 در جریان درگیریهای مذهبی در بالکان ۲۲ کلیسا در کوسوو و دو مسجد در صربستان ویران شدند و ۲۲ تن کشته و بیش از دویست تن زخمی شدند.

مائوریها و سفیدپوستان در جنگ تاراناکی
در سال 1228 هنری ولز[49] و ویلیام فارگو[50] شرکت آمریکن اکسپرس را برای انجام خدمات مالی بنیان نهادند. در 1343 آلکسی لئونوف[51] فضانورد روس اولین کسی بود که در فضا راهپیمایی کرد و این در جریان عملیات سفینهی وُسخود ۲[52] به مدت ۱۲ دقیقه انجام پذیرفت. در 1368 مجموعهای از آثار هنری به ارزش سیصدمیلیون دلار از گالریای در بوستون به سرقت رفت. در 1378 هم اعضای جنبش مذهبی مسیحی «جنبش احیای ده فرمان خداوند» در اوگاندا که به نزدیکشدن قیامت معتقد بودند، پس از آنکه پیشبینی پنج رهبر فرقه دربارهی زمان وقوع قیامت اشتباه از آب درآمد، از میان رفتند. در مرحلهی نخست در این روز ۵۳۰ تن احتمالاً به علت خودکشی یا قتل دستهجمعی با امر رهبرشان مردند و بعدتر جسد ۲۴۸ عضو دیگر این گروه هم در جاهای دیگر یافت شد. همهی این افراد در اثر آتشسوزی یا خوردن زهر مرده بودند.
جسد سوختهی پیروان جنبش احیای ده فرمان
رهبران این جنبش
در چنین روزی بهسال 453 ابوالقاسم محمود بن عمر زمخشری خوارزمی مفسر قرآن زاده شد و قاضی حسن پاشا الجزایری سردار و صدراعظم عثمانی (1168) درگذشت. در میان انیرانیان استفن مالارمه[53] شاعر فرانسوی (1220)، و سید درویش خوانندهی مصری (1270)، رودولف دیزل[54] آلمانی مخترع موتور درونسوز (1236) و سیمور مارتین لیپست[55] جامعهشناس آمریکایی (1300) در این روز زاده شدهاند.
ویلیام فارگو
هنری ولز
آگوستوس دمورگان
درگذشتگان نامدار این روز هم عبارتاند ار: بدرالدین حسن بن محمد بن قَلاوون فرمانروای مملوک مصر (739)، دانیل برنولی[56] ریاضیدان و فیزیکدان سوئیسی (1160)، جانی اپلسید[57] باغبان و مبلغ آمریکایی (1223)، آگوستوس دومورگان[58] ریاضیدان انگلیسیهندی (1249)، ویلیام سی دورانت[59] بنیانگذار شرکتهای شورولت و جنرال موتورز (1325)، ملک فاروق شاه مصر (1343)، اومبرتوی دوم[60] شاه ایتالیا (1361)، و در این روز درگذشتهاند.
برنولی
لیپست
ویلیام دورانت
- Odoacer ↑
- Theodoric the Great ↑
- Ostrogoths ↑
- Battle of Cancha Rayada ↑
- José de San Martín ↑
- Battle of Iwo Jima ↑
- Würzburg ↑
- Aldo Moro ↑
- Terry Anderson ↑
- Thaïs ↑
- Jules Massenet ↑
- Battle of Länkipohja ↑
- James Madison ↑
- Josef Mengele ↑
- William Francis Buckley ↑
- Cornwall ↑
- Battle of Valvasone ↑
- Gallipoli campaign ↑
- Battle of Nanchang ↑
- Tenzin Gyatso ↑
- Golda Meir ↑
- Montségur ↑
- Cathars ↑
- Wanderers FC ↑
- Californium ↑
- Mount Agung ↑
- Burst of Joy ↑
- Richard Ramirez ↑
- Gottlieb Daimler ↑
- Galeazzo Ciano ↑
- Tiberius ↑
- Heraclius ↑
- Laurent de Gouvion Saint-Cyr ↑
- Christian Doppler ↑
- Franz Brentano ↑
- Marcus Aurelius ↑
- Battle of Munda ↑
- Pompey ↑
- Titus Labienus ↑
- Jacques de Molay ↑
- Castile ↑
- Murcia ↑
- Battle of Los Alporchones ↑
- The First Taranaki War ↑
- Paris Commune ↑
- Thessaloniki ↑
- Treaty of Riga ↑
- Lon Nol ↑
- Henry Wells ↑
- William Fargo ↑
- Alexei Leonov ↑
- Voskhod 2 ↑
- Stéphane Mallarmé ↑
- Rudolf Diesel ↑
- Seymour Martin Lipset ↑
- Daniel Bernoulli ↑
- Johnny Appleseed ↑
- Augustus De Morgan ↑
- William C. Durant ↑
-
Umberto II ↑
ادامه مطلب: ماه اسفند: بیستوهشتم تا سیام