ماه دی: بیست‌ودوم تا بیست‌وچهارم

ماه دی: بیست‌ودوم تا بیست‌وچهارم

بیست و دوم دی

در روز بیست‌ودوم دی‌ماه سال ۱۲۹۰ عبدالحسين ميرزا فرمانفرما که پس از شکست دادن سالارالدوله کرمانشاه را گرفته بود عده‌اي از اهالي این شهر را که پشتیبان مستبدین و همدست با سالارالدوله بودند اعدام کرد که در ميان‌شان پنج روحاني نيز به چشم می‌خوردند. در همین روز مورگان شوستر، خزانه‌دار كل ايران كه بر اثر اولتيماتوم روس بركنار شده بود، با دريافت خسارت تهران را ترك كرد.

دو رخداد پراکنده‌ی دیگر این روز هم آن که در همین روز به سال ۱۳۱۲ انجمن طرفدار جامعه ملل در ایران تشکیل شد. اسفندیاری به ریاست افتخاری و دکتر احمد متین‌دفتری معاون وزارت دادگستری و داماد مصدق به ریاست دبیرخانه انتخاب شدند. در 1384 هم در جریان اجرای مراسم رمی جمرات (سنگ‌اندازی به شیطان) جمعیت فشرده به هم روی هم ریختند و در این میان دست کم ۳۶۲ نفر کشته شدند.

احمد متین دفتری

کریستین امان‌پور

رمی جمرات لحظاتی پیش از حادثه  

یوحنای چهارم

هرمان گورینگ

بایین ناونگ  

در چنین روزی به سال 932 هجری خورشیدی بایین‌ناونگ^[1] شاه برمه شد و حرکت خود برای آفریدن دولتی بزرگ در هندوچین را آغاز کرد. در 1071 زلزله‌ی شدید سیسیل و مالتا را ویران کرد. در 1250 یوحنای چهارم^[2] در اکسوم به عنوان شاه حبشه تاج‌گذاری کرد و پس از دویست سال مرکز اجرای این آیین را به آن شهر باستانی بازگرداند.

در بیست‌ودوم دی ماه سال 1342 شورشیان زنگبار شورش کردند و استقلال کشورشان در قالب یک جمهوری را اعلام نمودند و در 1393 ارتش کامرون به مردان مسلح وهابی عضو جنبش بوکوحرام حمله کرد و ۱۴۳ تن از ایشان را کشت. در 1388 هم زلزله‌ی سختی در هائیتی پایتخت این جزیره پورت دو پرنس را درهم کوبید و به مرگ صد هزار تن منتهی شد.

از رخدادهای دیگر این روز هم اینکه در 1244 انجمن سلطنتی هوانوردی در لندن تأسیس شد.

نعش مردان بوکوحرام

 انقلابی‌های زنگبار

این روز در ضمن با فناوری‌های جدید مربوط به پزشکی و زیست‌شناسی که زمانی خصلت علمی-تخیلی داشت تقارنی دارد. چون در سال 1345 جیمز بِدفورد^[3] اولین انسانی بود که بدنش را با هدف احیا کردنش در آینده‌ی دور منجمد کردند و در 1376 نوزده کشور اروپایی تعهد کردند قانون منع شبیه‌سازی انسانی را اعمال کنند.

سکه‌ی امیر احمد بن اسماعیل سامانی

 

هاروکی موراکامی

امانوئل لویناس

ادموند برک

راب زامبی

در این روز از میان مردم ایرانی‌تبار نهال آتسیز شاعر سامی‌ستیز ترکیه که هوادار نازی‌ها هم بود در 1283 و کریستین امانپور خبرنگار ایرانی‌تبار آمریکایی در 1336 زاده شده‌اند. در 292 امیر احمد بن اسماعیل سامانی در بخارا هنگامی که خواب بود به دست غلامانش کشته شد و در 427 هم ابوسعید ابی‌الخیر عارف نامدار خراسانی وفات یافت. در 1176 هم هراکلیوس دوم شاه گرجستان جان سپرد.

در میان انیرانیان زادگان نامدار بیست‌ودوم دی‌ماه بدین قرارند: عبدالرحمن سوم اولین خلیفه‌ی کوردوبا (269)، ادموند برک^[4] اندیشمند محافظه‌کار انگلیسی مخالف انقلاب فرانسه (1107)، امانوئل لویناس^[5] فیلسوف لیتوانی (1284)، هاروکی موراکامی^[6] داستان‌نویس و شاعر ژاپنی (1327) و راب زامبی^[7] خواننده‌ی آمریکایی (1343). آگاتا کریستی^[8] (1354) هم در این روز جان سپرد.

آگاتا کریستی

 نهال آتسیز

هراکلیوس دوم 

بیست و سوم دی

تحصن دکتر مصدق

روز بیست‌وسوم دی سال ۱۲۵۴ (۱۶ ذیحجه ۱۲۹۲ ق.) آقا محمدطاهر تبریزی روزنامه‌ی اختر را در استانبول تأسیس کرد و حاج میرزا مهدی اختر مدیریت آن را بر عهده گرفت. این نشریه به‌زودی به یکی از رسانه‌های مهم مبلغ تجدد و مشروطه‌خواهی در ایران تبدیل شد. شانزده سال بعد در سال ۱۲۷۰ ناصرالدین‌شاه به میرزا حسن آشتیانی حکم کرد که یا در برابر چشم مردم قلیان بکشد و یا به تبعید برود. اما مردم تهران سر به شورش برداشتند و چهارهزار تن که بیشترشان زن بودند در اطراف خانه‌ی میرزا حسن گرد آمدند و مانع تبعید رفتنش شدند. هرچند در جریان درگیری‌‌شان با سربازان حکومتی نُه نفرشان به قتل رسیدند. در سال ۱۲۹۳ هم شهر تبريز سرانجام در مقابل نيروي آلمان و ترك مغلوب شد و شهر به تصرف آن‌ها درآمد.

این روز در ضمن با دو رخداد نهادی سازنده هم مصادف بوده است. یکی آن که در ۱۳۱۸ مجلس به وزارت پست و تلگراف اجازه داد آموزشگاه‌های اختصاصی دائر کند. دوم آن که در ۱۳۲۴ مجمع نقاشان لهستانی در ایران با هفده عضو در آتلیه‌ی جمشید واقع در خیابان منوچهری تأسیس شد و رومان اشنایدر به ریاستش برگزیده شد.

رخداد مهم دیگر این روز آن بود که در سال ۱۳۲۵ دکتر محمد مصدق به همراه جمعیتی بزرگ در اعتراض به تقلب در انتخابات مجلس پانزدهم تظاهرات کردند و مصدق و گروهی از یارانش در دربار تحصن کردند و این نقطه‌ی آغاز تأسیس جبهه‌ی ملی بود.

سه رخداد خشن هم در این روز رخ داده که به سرزمین‌های پیرامونی ایران‌زمین مربوط می‌شود. اول آن که در سال 1342 درگیری‌های اسلام‌ستیزان در کلکته به کشتار صد نفر از شهروندان که اغلبشان مسلمان بودند منتهی شد. دومی هم آن بود که در 1364 درگیری‌های یک ماهه در یمن که مرکزش شهر عدن بود و میان هواداران علی ناصر محمد حسنی و عبدالفتاح اسماعیل جوفی (دو رهبر رقیب در حزب سوسیالیست‌ها) درگرفته بود با به جا گذاشتن هزاران کشته و مرگ اسماعیل جوفی خاتمه یافت. سومین واقعه در 1368 رخ داد و این زمانی بود که پان‌ترک‌ها در باکو حمله‌ای هفت روزه به شهروندان ارمنی این شهر را آغاز کردند. طی این روزها ارمنیانِ شهر را کتک زدند، شکنجه دادند و برخی را کشتند (تصویر زیر). در نتیجه کل ارمنیان باکو از این شهر گریختند.

دکتر ویلیام برایدون در حال فرار از جلال‌آباد

 بیست‌وسوم دی‌ماه در تاریخ سیاسی جهان نیز پرتکاپو و مهم بوده است. در 1200 طرح پرچم یونان در اولین گردهمایی اپیداوروس^[9] به تصویب رسید (تصویر زیر).

در سال 1220 دکتر ویلیام برایدون^[10] پزشک ارتش که تنها بازمانده‌ی لشکرکشی ارتش بریتانیا به افغانستان بود داستان معجزه‌آسای نجات خود را با مطبوعات در میان نهاد و شهرت یافت. در این لشکرکشی چهار هزار و پانصد سرباز ارتش بریتانیا به همراه دوازده هزار نفر نیروی پشتیبانی به جلال‌آباد حمله کردند و تا نفر آخر به دست مدافعان افغان کشته شدند. او مدل آرتور کنان دویل برای آفریدن شخصیت دکتر واتسون در کنار شرلوک هولمز بود.

در سال 1273 در اولین دور جنگ‌های ایتالیا و حبشه نیروهای ایتالیایی در نبرد کوآتیت^[11] بر حبشی‌ها پیروز شدند (تصویر بالا)، در 1313 نظرسنجی در سارلند (قلمرو مورد مناقشه‌ی آلمان و فرانسه که توسط سازمان ملل اداره می‌شد) نشان داد که ۳/۹۰ درصد مردم خواهان پیوستن به آلمان نازی هستند و در 1331 مقاله‌ای در پراودا^[12] چاپ شد که در آن پزشکان مشهور و مهم قلمرو شوروی را که بسیاری‌شان یهودی بودند به توطئه‌ای برای مسموم کردن و ترور سران حزب کمونیست متهم می‌کرد. این مقاله مقدمه‌ی کشتار پزشکان و بعدتر کشتار یهودیان در شوروی بود.

یکی از آخرین رفتارهای خشن همین دولت شوروی هم در 1369 در همین روز رخ داد و آن حمله‌ی ارتش اتحاد جماهیر شوروی به شهر ویلنیوس^[13] بود که برای سرکوب آزادی‌خواهان لیتوانی انجام می‌شد و به مرگ چهارده تن و زخمی شدن هفتصد نفر منتهی شد.

 روبرت ویور

صندلی نجات

 یک آزادی‌خواه با پرچم لیتوانی در برابر تانک روسی

این روز در ضمن با ارتقای سیاسی اقلیت‌هایی هم مصادف بوده که پیشتر از سلسله‌مراتب قدرت طرد می‌شده‌اند. در سال 1344 روبرت ویوِر^[14] اولین وزیر سیاهپوست در آمریکا شد و به وزارت مسکن و شهرسازی رسید و در 1366 لی تِنگ هوئی^[15] اولین رئیس‌جمهور چین شد که زاده‌ی تایوان بود.

چندین رخداد اجتماعی و فرهنگی هم در بیست‌وسوم دی واقع شده است. از جمله این که در سال 1227 مهاجران اروپایی دهکده‌ای در جزیره‌ی ونکوور کانادا تأسیس کردند و در 1266 انجمن جغرافیای ملی^[16] در واشینگتن تأسیس شد.

در چنین روزی به سال 1288 هم اولین برنامه‌ی عمومی رادیویی که اپرای Cavalleria rusticana بود در نیویورک پخش شد. در 1338 بانک مرکزی استرالیا تأسیس شد و در سال 1376 هم آلفردو اورماندو^[17] که راهبی همجنس‌خواه بود در اعتراض به مخالفت کلیسای کاتولیک با همجنس‌گرایان در میدان سن‌پیتر رم اقدام به خودسوزی کرد.

دو رخداد فنی بیست‌وسوم دی هم آن که در سال 1320 هنری فورد^[18] خودرویی پلاستیکی اختراع کرد که ۳۰٪ از خودروهای دیگر سبک‌تر بود و در همین روز برای اولین بار در نیروی هوایی آلمان در یک هواپیمای هاینکل از صندلی پرنده‌ی خلبان برای خروج اضطراری در شرایط سقوط استفاده کردند.

ماوزر

علی ناصر محمد حسنی

هوئی

اورماندو

گرجیف

در میان ایرانیان محمدعلی جمالزاده در سال ۱۲۷۴ و محمود اعتمادزاده (به‌آذین) در ۱۲۹۳ زاده شده‌اند که هردو نویسندگانی چیره‌دست بودند. در 1328 هم غلامحسین مظلومی فوتبالیست ایرانی زاده شد.

زادگان نامدار دیگر این روز عبارت‌اند از: حکم بن عبدالرحمن خلیفه‌ی اموی کوردوبا ملقب به حکم ثانی (293)، ژرژ گورجیف^[19] عارف روسی-فرانسوی (1244) و هرمان گورینگ^[20] و آلفرد روزنبرگ^[21] دو رهبر بزرگ حزب نازی (هر دو در 1271). پیر دو فرما^[22] ریاضیدان فرانسوی (1043)، ویلهلم ماوزر^[23] بنیانگذار کارخانه‌ی اسلحه‌سازی موزر (1260) و جان فرانسیس دوج^[24] مؤسس کارخانه‌ی خودروسازی دوج (1298) هم در این روز درگذشته‌اند.

آلفرد روزنبرگ

 پیر دو فرما

 جان فرانسیس دوج

بیست و چهارم دی

روز چهارشنبه بیست‌وچهارم دی سال ۳۰۶ (۱۶ ذیقعده ۳۱۵ ق.) ابوطاهر سلیمان قرمطی سپاه ابوالهیجاء را شکست داد و اقتدار قرمطی‌ها را در حاشیه‌ی خلیج پارس تثبیت کرد.

در در روز یکشنبه بیست‌وچهارم دی سال ۱۱۸۲ (۲ شوال ۱۲۱۸ ق.) سیسیانوف^[25] (تصویر بالا) سردار خونخوار روس شهر گنجه را با خیانت ارامنه‌ی شهر فتح کرد و هفت هزار تن از اهالی شهر را کشتار کرد و بقیه را به بردگی گرفت. او پانصد مسجد شهر را ویران ساخت و آن را با اسم‌های جدید نامید و به کلیسا تبدیل کرد. نام تاریخی شهر گنجه را هم تغییر داد و آن را الیزابت‌پل نامید!

در سال ۱۳۱۰ توفیق رشدی‌بیک وزیر امور خارجه‌ی کشور تازه‌تأسیس دولت ترکیه پس از چهارده روز توقف در تهران و مذاکره با رئیس‌الوزرا و وزیر امور خارجه، ایران را به سوی آنکارا ترک کرد. او با وزارت امور خارجه‌ی ایران درباره‌ی حل اختلافات مرزی به توافق کامل دست یافت.

در همین روز به سال ۱۳۵۰ عملیات ساخت برج شهیاد (میدان آزادی کنونی) به پایان رسید (تصویر زیر) و این برج با ۴۵ متر بلندا و ۶۶ متر پهنا و زیرزمینی با ارتفاع پنج متر برای استفاده‌ی عموم گشایش یافت. این بنا پنج‌هزار متر مربع فضای فرهنگی داشت و کتابخانه‌اش پنجاه‌هزار جلد کتاب را در خود جای می‌داد.

 در سال‌های اخیر دو واقعه‌ در بخش‌های جداشده‌ی شمالی از ایران‌زمین رخ نمود. یکی آن که در ۱۳۷۵ کمیسیون آشتی ملی با ۱۳ عضو از هریک از دو طرف درگیر در جنگ داخلی تاجیکستان در مسکو تشکیل شد تا به درگیری‌های دیرپای این سرزمین خاتمه دهد. دیگر آن که در سال 1382 مجلس گرجستان پرچم کنونی این کشور را به تصویب رساند (تصویر زیر).

در چنین روزی به سال 917 هجری خورشیدی بود که اسپانیا کوبا را تصرف کرد. در سال 1171 نیکولا ژان هوگو دو باسویل^[26] که نماینده‌ی دولت انقلابی فرانسه در رم بود در جریان یک غوغا که پاپ پشتیبانش بود، به دست مردم کشته شد. در سال 1236 ناپلئون سوم از سوءقصدی جان سالم به در برد. در سال 1276 امیل زولا^[27] مقاله‌ی بسیار اثرگذار «من متهم می‌کنم…» را در دفاع از دریفوس و حمله به دیوانسالاری فاسد دولت فرانسه منتشر کرد. این نوشتار باعث شد اندیشمندان فرانسوی به دو گروه موافق و مخالف دریفوس تقسیم شوند و موافقان وی با برچسب روشنفکر (انتلکتوئل) شهرت یافتند. در 1297 رزا لوگزامبورگ^[28] و کارل لیبکنشت^[29] کمونیست‌های آلمانی و رهبران انقلاب کمونیستی موسوم به «اسپارتاکیست‌ها» پس از آن که شورششان شکست خورد و از قبضه کردن قدرت در برلین باز ماندند، به دست سربازان ارتش آزاد آلمان دستگیر و کشته شدند. در 1321 چرچیل و روزولت در کنفرانس کازابلانکا درباره‌ی پیشبرد جنگ جهانی دوم رایزنی کردند. روزولت وقتی برای این دیدار به مراکش سفر می‌کرد اولین رئیس‌جمهور آمریکا شد که سوار هواپیما می‌شد! در همین نشست نُه‌روزه بود که ابرقدرت‌ها مرزهای لهستان پس از پایان جنگ را تعیین کردند و با زدوبندی که با روس‌ها داشتند، قرار گذاشتند لهستان را به شوروی‌ها واگذار کنند. این خیانت در حالی رخ داد که در همان لحظه لهستانی‌ها داشتند با شجاعت تمام در جبهه‌ی متفقین و در هم‌پیمانی با انگلیسی‌ها می‌جنگیدند. تصمیم دیگر این نشست که آن هم خیانتی بزرگ به مردم جنگ‌زده بود، تصمیم به انتقال جمعیت‌ها و یکدست کردن جمعیت‌های قومی و ایجاد ملت‌های قوم‌محوری شبیه اسرائیل و ترکیه و عربستان بود.

 مارشال یوسیپ تیتو

کریپالو مهاراج

  الویس پریسلی هنگام خواندن آلوها از هاوایی

عبدالله بن مبارک و اکبرشاه

در بیست‌وچهارم دی به سال 1328 اولین نمونه از هواپیمای میگ روسی به پرواز در آمد، در 1331 یوسیپ بروز تیتو^[30] اولین رئیس‌جمهور کشور یوگسلاوی شد و در 1378 دادگاه سازمان ملل پنج کروآت را به جرم کشتار صد مسلمان بوسنیایی به بیست‌وپنج سال زندان محکوم کرد. در 1389 هم زین‌العابدین بن علی پس از تظاهرات مردمی و سرنگونی دولتش به عربستان سعودی گریخت.

درگیری‌ها در تونس

رخدادهای پراکنده‌ی فراوانی هم در این روز قرار می‌گیرند که نمونه‌هایی از آن به این شرح است. در 1314 اولین بنای با نمای کاملاً شیشه‌ای برای شرکت شیشه‌سازی اونز-ایلینویز^[31] در اوهایوی آمریکا ساخته شد، در سال 1332 دو شرکت خودروسازی هودسون^[32] و نَش-کِلویناتور^[33] با هم ادغام شدند و شرکت آمریکن موتورز^[34] را پدید آوردند، در 1335 کریپالو مهاراج پس از آن که هفت روز برای پانصد کاهن هندو سخنرانی کرد به مقام جاگادگورو (استاد زندگی) و پیشوایی دین هندو رسید و در 1351 آواز الویس پریسلی به نام Aloha from Hawaii از راه ماهواره پخش شد و به پربیننده‌ترین برنامه‌ی تاریخ تلویزیون تبدیل شد.

آلبرت شوایتزر

آلفرد تارسکی

سلطان محمد ششم  

پیر لوتی 

زادگان نامدار این روز عبارت‌اند از: مارکوس آنتونیوس^[35] سردار رومی (۸۳ پیش از میلاد)، ابوالفضل بن مبارک وزیر اعظم اکبرشاه گورکانی (929 هجری خورشیدی)، پیر لوتی^[36] جهانگرد و نویسنده‌ی فرانسوی (1228)، سلطان محمد ششم عثمانی (1239)، آلبرت شوایتزر^[37] پزشک فرانسوی (1253)، آلفرد فولر^[38] مؤسس کارخانه‌ی شانه‌سازی فولر (1263)، آلفرد تارسکی^[39] فیلسوف لهستانی (1279) و یوکیو میشیما^[40] شاعر و نمایشنامه‌نویس ژاپنی (1303).

آنتونی ایدن

ساخت شرکت شیشه‌سازی اونز-ایلینویز

رفتگان مشهور بیست‌وچهارم دی هم عبارت‌اند از: ادموند هالی^[41] اخترشناس انگلیسی (1120)، ژان آگوست دومینیک انگر^[42] نقاش فرانسوی (1245)، همفری بوگارت^[43] (1335)، آنتونی ایدن^[44] نخست‌وزیر انگلستان (1355)، کورت گودل^[45] ریاضیدان اتریشی (1356) و منصور رحبانی شاعر لبنانی (1387).

ادموند هالی

مارکوس آنتونیوس و کلئوپاترا

ژان آگوست دومینیک انگر  

 

 

1. Bayinnaung ↑
2. Yohannes IV ↑
3. James Bedford ↑
4. Edmund Burke ↑
5. Emmanuel Levinas ↑
6. Haruki Murakami ↑
7. Rob Zombie ↑
8. Agatha Christie ↑
9. Epidaurus ↑
10. William Brydon ↑
11. Battle of Coatit ↑
12. Pravda ↑
13. Vilnius ↑
14. Robert Weaver ↑
15. Lee Teng-hui ↑
16. National Geographic Society ↑
17. Alfredo Ormando ↑
18. Henry Ford ↑
19. George Gurdjieff ↑
20. Hermann Göring ↑
21. Alfred Rosenberg ↑
22. Pierre de Fermat ↑
23. Wilhelm Mauser ↑
24. John Francis Dodge ↑
25. Paul Tsitsianov ↑
26. Nicolas Jean Hugou de Bassville ↑
27. Émile Zola ↑
28. Rosa Luxemburg ↑
29. Karl Liebknecht ↑
30. Josip Broz Tito ↑
31. Owens-Illinois ↑
32. Hudson ↑
33. Nash-Kelvinator ↑
34. American Motors ↑
35. Mark Antony ↑
36. Pierre Loti ↑
37. Albert Schweitzer ↑
38. Alfred Fuller ↑
39. Alfred Tarski ↑
40. Yukio Mishima ↑
41. Edmond Halley ↑
42. Jean Auguste Dominique Ingres ↑
43. Humphrey Bogart ↑
44. Anthony Eden ↑

45. Kurt Gödel ↑

 

 

ادامه مطلب: بیست‌وپنجم تا بیست‌وهفتم

رفتن به: صفحات نخست و فهرست کتاب