ماه بهمن: شانزدهم تا هجدهم

ماه بهمن: شانزدهم تا هجدهم

شانزدهم بهمن

$G:\pix\projects\west\Mountbattens_with_Gandhi_(IND_5298).jpg$ گاندی و لرد مونتباتن حاکم انگلیسی هند و همسرش

روز شانزدهم بهمن‌ماه سال 853 هجری خورشیدی (۵ فوریه ۱۴۷۵.م)، قدیمی‌ترین متن عبری چاپی که امروز در دست داریم در کالابریا به چاپ رسید و شرح رَشی بر اسفار خمسه‌ی تورات بود که توسط آبراهام گارتون^[1] نشر یافته بود. این یکی از نخستین کتاب‌های چاپ‌شده در اروپا بود که آغازگاه صنعت چاپ گوتنبرگ را نشان می‌داد. چهارصد سال بعد، در روز شنبه شانزدهم بهمن سال ۱۲۵۴ (۹ محرم ۱۲۹۳ق)، بارون دو نرمان بلژیکی زمانی که ناصرالدین‌شاه در سفر فرنگ بود به استخدام او در آمد تا برای دربار از عثمانی ماشین‌های چاپخانه بخرد.

در همین روز به سال ۱۳۰۰ در پی شورش چَوری‌چَورا^[2] در استان اوتارپرادش هند، گاندی چندان برآشفته شد که جنبشِ تا آن هنگام موفقِ نافرمانی مدنی در برابر انگلیس‌ها را لغو کرد و از آن کناره جست. واکنش تند و شگفت‌‌انگیز گاندی از آنجا ناشی می‌شد که به‌شدت با خشونت مخالفت می‌ورزید و از اینکه شورشیان هندی انگلیسی‌ها را زده و کشته بودند شکایت داشت. خشونت هندیان البته واکنش جنگاورانه‌ و طبیعی مردم ستمدیده‌ای بود که در برابر مستعمره‌چیان قیام کرده بودند و خشونتی صدچندان را بر ایشان روا داشته بودند. با این همه، موضع‌گیری تند و صریح گاندی در برابر خیزش‌های اعتراضی خشونت‌آمیز از سویی باعث شد هندیان در برابر انگلیسی‌ها رام و مطیع شوند و از مقاومت رویارو و مردانه دست بردارند و از سوی دیگر حمایت انگلیسی‌ها را برای گاندی به دنبال داشت و باعث شد او را تبلیغ کنند و به رسمیت بشناسند و در رایزنی‌ها و مذاکره‌های مهم او را از میان رهبران جنبش استقلال هند بربکشند. همین روند باعث شد استقلال هند حدود نیم قرن به تعویق بیفتد و در جریان جنگ‌های جهانی اول تحقق نیابد که می‌توانست بیابد!

Afbeeldingsresultaat voor Novye Aldi massacre

در همین روز به سال ۱۳۰۷ دولت شوروي و دولت تركيه امان‌الله‌خان را به سِمت پادشاهي افغانستان به رسميت شناختند. در ۱۳۳۲ بارون دوچیلد سرمایه دار معروف اروپائی به تهران وارد شد تا در خصوص معاملات بازرگانی با اولیای ایران مذاکره کند. در ۱۳۳۸ سرمای شدید و بارندگی‌‌های متوالی در آذربایجان و مازندران و همدان موجب جاری شدن سیل گردید و خساراتی وارد کرد. در 1378 هم سربازان روس بین شصت تا هشتاد شهروند داغستانی را در نوویِه آلدی^[3] در نزدیکی گروزنی^[4] به قتل رساندند (تصویر بالا) و به گروهی از زنانشان تجاوز کردند.

مصلوب شدن مسیحیان ناگاساکی

زلزله‌ی کالابریا

در شانزدهم بهمن دو زلزله‌ی ویرانگر هم رخ داده است. یکی در سال ۶۲ میلادی که زمین‌لرزه دو شهر رومی پمپی^[5] و هرکولانئوم^[6] را درهم کوبید و مقدمه‌ی آتشفشان وزو شد و دیگری در سال 1161 هجری خورشیدی که منطقه‌ي کالابریا^[7] در ایتالیا ویران شد و سی تا پنجاه‌هزار کشته به جا گذاشت.

درشانزدهم بهمن سال 1166 جرج واشینگتن به عنوان اولین رئیس‌جمهور آمریکا انتخاب شد. در 1172 شورای قانون‌گذاری انقلابی فرانسه برده‌داری را در سراسر قلمرو دولت فرانسه الغا کرد. البته برده‌داری در مستعمرات پس از هشت سال دوباره احیا شد! در 1237 الکساندر لون‌کوزا^[8] که حاکم محلی عثمانی‌ها در اروپای شرقی بود موفق شد دو قلمرو والاشی و مولداوی را با هم متحد کند و به این ترتیب دولت رومانی در قالب یک منطقه‌ی خودمختار در داخل امپراتوری عثمانی پدید آمد. در 1295 هم قانون اساسی مدرن مکزیک که در آن تفکیک قوا دیده شده بود تصویب شد.

در شانزدهم بهمن سال 1296 استفن تامپسون^[9] یک هواپیمای آلمانی را سرنگون کرد و این اولین پیروزی ثبت شده در نیروی هوایی آمریکا بود. در 1317 فرانچسکو فرانکو ارتشبد اسپانیایی به رهبری این کشور رسید. در 1336 جمال عبدالناصر خود را نامزد ریاست جمهوری متحد عربی کرد و در 1340 شارل دوگل^[10] رئیس‌جمهور فرانسه در سخنرانی‌ای استقلال الجزایر را به رسمیت شمرد. در ۱۳۶۷ هم مانوئل نوریگا^[11] به خاطر قاچاق مواد مخدر و پولشویی محاکمه شد.

Stephen W. Thompson.jpg استفن تامپسون

Alexander Johann Cuza Kriehuber.jpg الکساندر لون‌کوزا

در همین روز به سال 975 بیست‌وشش مسیحی ژاپنی به جرم بدعت مذهبی در ناگاساکی مصلوب شده و به قتل رسیدند. در 1175 زلزله‌ی ریوباما در اکوادور چهل‌هزار نفر را کشت. در چنین روزی به سال 1283 اولین بیمارستان عمومی در بلژیک تأسیس شد.

مخزن تولید باکلیت

Spb 06-2012 Palace Embankment various 14.jpg موزه‌ی آرمیتاژ

در شانزدهم بهمن سال 1230 موزه‌ی آرمیتاژ بر عموم مردم گشوده شد و این گنجینه‌ای بود که بدنه‌اش با غارت آثار باستانی قلمرو ایران‌زمین به دست روس‌ها فراهم آمده بود. در سال 1287 لئو بایکلان^[12] شیمی‌دان بلژیکی برای نخستین بار پلاستیک مصنوعی ساخت و آن را باکِلیت^[13] نامید. در 1330 الیزابت دوم ملکه‌ی انگلستان و فرمانروای سراسر مستعمره‌های بریتانیایی شد و در سال 1349 هم فضانوردان سوار بر آپولو ۱۴ در ماه بر خاک نشستند.

$G:\pix\projects\west\800px-Maxim,_Cassier_and_Smith_with_Machine_Gun_for_Germany_-_Cassier's_1895-04_(cropped).png$ حیرام ماکسیم

تاج‌گذاری ملکه الیزابت دوم

هیتلر و اوا براون

در شانزدهم بهمن حیرام ماکسیم^[14] مهندس آمریکایی مخترع مسلسل و بنیان‌گذار شرکت تفنگ ماکسیم (1218)، رونالد ریگان (1289) و اوا براون^[15] همسر هیتلر (1290) زاده شدند. درگذشتگان این روز هم عبارت‌اند از: هشام‌ بن عبدالملک خلیفه‌ی اموی (121)، ابراهیم فخرایی مبارز جنگلی و مورخ (۱۳۶۶) و ماهاریشی ماهِش یوگی پیشوای دینی هندی و بنیانگذار TM (1356).

Maharishi Huntsville Jan 1978A.JPG ماهاریشی ماهش یوگی

Afbeeldingsresultaat voor ‫ابراهیم فخرایی‬‎ ابراهیم فخرایی

Siria (damasco), califfo hisham, dirhem omayyade, 724-743.JPG سکه‌ی هشام‌ بن عبدالملک

هفدهم بهمن

$G:\pix\سید حسین قمی طباطبایی.jpg$

روز جمعه، هفدهم بهمن سال ۱۲۹۲ (۱۰ ربیع الاول ۱۳۳۲ق)، گروهی از سواران زیر فرمان علی‌محمد کَمارِجی، به نیروهای دولتی حمله کردند و هیئت نمایندگان وزارت مالیه را به قتل رساندند و در همین روز کاپیتان آکسفورد انگلیسی هم در خانِ زِنیان کشته شد. در سال ۱۳۲۵، پس از فروپاشی دولت‌های پوشالی دموکرات آذربایجان و کردستان، قاتلین سرلشگر محمود امینی و مسببین غارت بانه محاکمه و اعدام شدند. در همین روز آیت‌الله سید حسین قمی طباطبایی (تصویر بالا) سرپرست حوزه‌ی علمیه‌ی نجف و رهبر شیعیان جهان در بیمارستان مجیدیه‌ی بغداد در سن هشتادوچهارسالگی درگذشت. در ایران، یک روز تعطیل عمومی اعلام شد و بازاریان در تهران و شهرستان‌ها دکان‌هایشان را سه روز تعطیل کردند.

در هفدهم بهمن سال ۱۳۳۲، نرخ برابری دلار ۷۵ ریال و لیره در ۲۱۰ ریال تثبیت و ورود چای به کشور آزاد شد. در همین روز و هم‌زمان با اعلام این تصمیم‌های اقتصادی، مُقاوله‌نامه‌ی استفاده‌ی ایران از اعتبارات دولت فرانسه هم به امضاء رسید. پانزده سال بعد در سال ۱۳۴۷ جلال آل‌احمد در مراسم یادبود نیما یوشیج که از طرف کانون نویسندگان در تالار دانشکده‌ی هنرهای زیبای دانشگاه تهران برگزار شد، ضمن تبلیغ هنر متعهد و ضرورت پایبندی ادیبان و فرهنگیان به سیاست‌های حزبی چپ، از نیما تعریف کرد و گفت که او «پولیتیزه» بوده و این خیلی خوب است و او را به گاندی تشبیه کرد. چهارده سال بعد انقلابی که آل‌احمد مبلغش بود به پیروزی رسیده بود و در همین روز به سال ۱۳۶۱ اعتمادزاده مشهور به به‌آذین، همراه با پسرش کاوه، پس از مدتی حبس و داغ‌ودرفش در تلویزیون پدیدار شدند و در مقام اعضای سیاست‌گذار حزب توده به پیوندهایشان با شوروی اعتراف کردند.

نبرد سانتو دومینگو

Leopold ii garter knight.jpg لئوپولد دوم

در هفدهم بهمن سال 1184 ناوگان انگلستان در نبرد دریایی سانتو دومینگو^[16] بر نیروهای فرانسوی غلبه کرد. از هر طرف هفت کشتی در میدان جنگیدند و تلفات فرانسوی‌ها به هزاروپانصد کشته و زخمی بالغ می‌شد.

در سال 1197 سر توماس استمفورد رافلز^[17] حاکمیتی سیاسی و استعماری را در سنگاپور بنیان نهاد. در ۱۲۱۱ اوتو^[18] اولین شاه کشور یونان شد. در 1218 نیوزلند مستعمره‌ی انگلستان شد. در 1263 لئوپولد دوم^[19] شاه بلژیک اعلام کرد که کنگو بخشی از اموال شخصی‌اش است! حاکمیت بلژیکی‌ها در کنگو به شکنجه و کشتار و بهره‌کشی وحشتناک از مردم این سرزمین منتهی شد. طوری که در چند دهه حاکمیت بلژیکی‌ها نیمی از جمعیت کنگو (بیش از ده‌میلیون نفر) کشته شدند و شمار چشمگیری از بقیه هم به دست استعمارگران ناقص شدند؛ چون بریدن دست کودکان به یکی از تفریح‌های ایشان تبدیل شده بود (تصویر بالا). با این همه در کتاب‌های تاریخ رسمی اروپا اغلب به این سویه‌ی تاریک حاکمیت بلژیکی‌ها بر آفریقا اشاره‌ای نمی‌شود. در 1312 راست‌گرایان افراطی فرانسوی در برابر کاخ بوربون در پاریس رژه رفتند و کوشیدند جمهوری سوم را با کودتا سرنگون کنند. در 1320، در جریان جنگ جهانی دوم، انگلستان به تایلند اعلان جنگ داد و در 1329 ارتش کانادا وارد جنگ کره شد. در 1367 گفتگوهای میزگرد در لهستان آغاز شد و در نهایت به فروپاشی کمونیسم در این کشور منتهی شد.

Jack Kilby.jpg جک کیلبی و آی-سی

رژه‌ی راست‌گرایان در مقابل کاخ بوربون

Prinz Otto von Bayern Koenig von Griechenland 1833.jpg اوتو‌ی اول

در همین روز به سال ۶۰ میلادی اولین نشانه از راه‌یافتن مفهوم هفته به اروپا نمایان شد و آن نبشته‌ای بود از شهر پُمپِی که به «روزِ خورشید^[20]» اشاره می‌کرد و این همان است که امروز به Sunday تبدیل شده است. این روز را مترادف با زایش مفهوم هفته در جهان فرض کرده‌اند که نادرست است. مفهوم هفته در قرون آغازین دوران اشکانی، احتمالاً در ایران شرقی، تحول یافته و به آیین مهر مربوط می‌شده و رومیان پمپی هم پس از دو قرن آن را از مجرای وام‌گیری آیین مهر/خورشید از ایران‌زمین دریافت کرده‌اند. در 1282 هم آتش‌سوزی بالتیمور در عرض سی ساعت ۱۵۰۰ خانه را نابود کرد.

هفدهم بهمن در تاریخ رشد حقوق زنان آنگلوساکسون زمانی فرخنده بوده است. چون در سال 1296 زنان انگلیسی با سن بیش از سی سال حق رأی دادن پیدا کردند و در 1365 مری گوردون^[21] اولین زنی بود که در دادگاه عالی استرالیا به مقام قاضی رسید.

پینوکیو

Afbeeldingsresultaat voor michael jordan slam dunk حرکت مشهور مایکل جردن

این روز در تاریخ آمریکا با رخدادهایی فرهنگی و اجتماعی مصادف بوده است. در سال 1221 اولین نمایش کمدی مینسترِل^[22] که در آن هنرپیشگانی سپیدپوست با گریم در نقش سیاه‌پوستان فرو می‌رفتند و وابستگان به این نژاد را مسخره می‌کردند، در آمریکا بر صحنه رفت. در 1318 کارتون پینوکیو که دومین فیلم بلند پویانمایی والت دیسنی بود به نمایش در آمد. در 1337 جک کیلبی^[23] مدار «منسجم^[24]» را اختراع کرد. در همین روز آمریکایی‌ها از پایگاه کیپ کاناورال^[25] اولین موشک قاره‌پیمای خود به نام تیتان را به هوا فرستادند و در 1366 مایکل جردن^[26] با حرکت slam dunk (پرش بلند و انداختن توپ از فاصله‌ی اندک به درون تور) در بازی بسکتبال به شهرت رسید.

Four-member band in black face make-up playing tambourine, fiddle, banjo and percussion in exaggerated poses. آگهی یک نمایش کمدی مینسترل

اولین آی‌سی

توماس استنفورد رافلز

در میان مردم ایران‌زمین اورکوت بیوک‌کوکتین^[27] بنیان‌گذار شبکه‌ی اجتماعی اورکوت به سال 1353 در قونیه زاده شد.

Hello Orkut Büyükkökten 2015.jpg اورکوت بیوک‌کوکتین

کارلایل

François Truffaut (1965).jpg تروفو

در میان انیرانیان چارلز دیکنز (1190) و فرانسوا تروفو کارگردان فرانسوی (۱۳۱۱) در این روز زاده شدند و توماس کارلایل^[28] مورخ و فیلسوف اسکاتلندی (1259)، بارابار تاکمن^[29] مورخ آمریکایی (1367) و جک کیربی^[30] نویسنده و نقاش کمیک استریپ آمریکایی (1372) در این روز درگذشته‌اند.

Jack-Kirby art-of-jack-kirby wyman-skaar.jpg کیربی و نمونه‌ای از نقاشی‌هایش

تاکمن

هجدهم بهمن

Afbeeldingsresultaat voor ‫وقایع اتفاقیه‬‎

روز هجدهم بهمن سال ۱۲۲۹ اولین شماره از روزنامه‌ی وقایع اتفاقیه، در سال سوم سلطنت ناصرالدین‌شاه قاجار، به‌کوشش امیرکبیر منتشر شد. به‌دستور امیرکبیر اشتراک این روزنامه برای هریک از افرادی که از دستگاه دولتی بیش از ۲۰۰ تومان حقوق می‌گرفتند اجباری بود. این در ضمن اولین روزنامه‌ی ایران بود که صفحه‌ی حوادث داشت و این بخش از آن بسیار موردتوجه مخاطبان قرار گرفت. امیرکبیر خود در این روزنامه مطلب می‌نوشت و در این معنی نخستین نخست‌وزیر روزنامه‌نگار ایران محسوب می‌شود.

در همین روز به سال ۱۳۰۰، تفنگ‌داران هوادار لاهوتی که در تبریز به انقلابی بلشویکی دست یازیده بود، به قوای قزاق مستقر در شهر که تسلیم نمی‌شدند حمله کرد و جنگ سختی بین آنان در گرفت و در این زدوخورد پنجاه قزاق و ژاندارم کشته شدند.

در سال ۱۳۰۷ قانون منع برده‌داری در ایران وضع شد که بر مبنای آن هر برده‌ای که به خاک ایران وارد می‌شد، آزادی خود را به دست می‌آورد. این یکی از معدود قوانین ایران است که در آن به بردگی اشاره شده و دیرهنگام بودنش ازآن‌روست که اصولا نظام برده‌داری در کشورمان وجود نداشته و هرگز طبقه‌ای از کشاورزان که اعضایش قابل‌خرید و فروش باشند –بدان شکلی که در کشورهای برده‌داری مثل آمریکا یا مستعمرات فرانسه و اسپانیا، یا سرزمین‌های دارای سِرف، مثل آلمان و روسیه بود- در ایران‌زمین وجود نداشته است. در همین روز شورشی سیاسی در افغانستان رخ نمود و بالا گرفت، طوری که امان‌الله‌خان، شاه افغان‌ها، دستور داد دانشجویان افغانی ساکن ترکیه برای دفاع از حکومت به کشور بازگردند.

در سال ۱۳۲۱ احمد قوام با آوردن ۶۵ رأی در مجلس بار دیگر رأی اعتمادی برای صدارتش گرفت و در ۱۳۳۹ سرشماری کل کشور انجام شد و جمعیت ایران را 21میلیون‌و353هزار نفر اعلام کرد. در سال‌های اخیر هم دو واقعه در این روز رخ داده است. یکی در 1373 که در آن رمزی یوسف که دو سال پیشتر بمب‌گذاری در ساختمان تجارت جهانی را طراحی کرده بود در اسلام‌آباد دستگیر شد و دیگری در 1377 که پس از مرگ ملک‌حسین، شاه اردن، پسرش ملک‌عبدالله جانشینش شد.

Karl August Möbius (1825-1908).jpg کارل آگوست موبیوس

$G:\pix\projects\west\330px-King_Abdullah_portrait.jpg$ ملک عبدالله

بازداشت توماس مور

در روز هجدهم بهمن سال 1063 جیمز دوم، پس از درگذشت برادرش چارلز دوم، به پادشاهی انگلستان رسید. سی‌وشش سال پیشتر، وقتی چارلز در اسکاتلند دعوی سلطنت کرد، مجلس ایرلند و انگلستان ابتدا او را به رسمیت نشناختند.

Battle of Port Arthur crop2.jpg نبرد پورت آرتور

Samalanga 1878.jpg نبرد آچه

در هجدهم بهمن سال 1220 در جریان رویارویی دو سپاه سی‌هزار نفره در نبرد دِبر تابور^[31] علی آلوله^[32]، شاه اتیوپی، بر رهبر نظامی قلمرو سِمیِن^[33] به‌نام ووبِه هایله مریم^[34] پیروز شد. در 1282 حمله‌ی غافلگیرانه‌ی ژاپنی‌ها با اژدر به کشتی‌های پورت آرتور^[35] جنگ روس و ژاپن را آغاز کرد. در همین روز در جریان نبرد آچِه^[36] سپاهیان استعمارگر هلندی در سوماترا به نسل‌کشی بومیان باتاک و آچِنِه پرداختند. این کشتارها در جریان حمله‌ی هلندی‌ها به قلمرو سلطان آچه رخ داد که در نهایت ۶۰ تا ۷۰هزار بومی و ۳۷هزار مهاجم استعمارگر را از پای در آورد که بخش بزرگی‌شان به خاطر شیوع وبا جان سپردند. در 1329 سربازان ارتش کره‌ی جنوبی در منطقه‌ی سان‌چِئونگ هفتصد تن را که به هواداری یا عضویت در حزب کمونیست متهم بودند سلاخی کردند. در 1330 ملکه الیزابت دوم به‌طور رسمی فرمانروای انگلستان شد. در 1340 آمریکا واردات و صادرات از کوبا را ممنوع کرد و در 1364 دولت خودکامه‌ی بیست‌وهشت‌ساله‌ی هائیتی فروپاشید و ژنرال ژان کلود دووالیه^[37] از این سرزمین گریخت.

در سال 1368 دفتر مرکزی حزب کمونیست شوروی ناگزیر شد از انحصار خویش بر قدرت سیاسی دست بردارد. در 1369 ژان برتراند آریستید^[38] اولین رئیس‌جمهور قانونی هائیتی شد که با رأی مردم انتخاب شده بود و در 1370 پیمان ماستریخت^[39] امضا شد و به این ترتیب اروپای متحد شکل گرفت.

آریستید

Baby Doc (centrée).jpg دووالیه

Seated man of thin build with chest-length curly black hair جیمز دوم

Muhammad Zafarullah Khan.jpg ظفرالله خان

در چنین روزی به سال 1232 انستیتوی فدرالِ فناوریِ سوئیس تأسیس شد و پس از چندین ماه برگزاری سخنرانی‌هایی منظم را طرح‌ریزی کرد. در 1293 فیلم مشهور د. و. گریفیث^[40] به نام «تولد یک ملت^[41]» در لس‌آنجلس بر پرده رفت که محتوای نژادپرستانه‌ی صریحی داشت. در 1302 اولین اعدام با اتاق گاز در آمریکا در نوادا انجام پذیرفت و در 1357 برای نخستین بار از زمانی که کشف و رصد شدند، پلوتو به درون مدار نپتون وارد شد.

Alfred Adler (1870-1937) Austrian psychiatrist.jpg آلفرد آدلر

Birth of a Nation theatrical poster.jpg تولد یک ملت

$G:\pix\رمزی یوسف.jpg$ رمزی یوسف

Josef Mengele.jpg ژوزف منگله

در میان مردم ایران‌زمین محمد ظفرالله‌خان دولتمرد پاکستانی و اولین وزیر امور خارجه‌ی این کشور در سال 1271 به دنیا آمد و سلطان احمد دوم عثمانی در سال 1073 درگذشت. هجدهم بهمن همچنین روز تولد این افراد بوده است: توماس مور^[42] دولتمرد انگلیسی (۸۵۶)، کارل موبیوس^[43] جانورشناس و بوم‌شناس آلمانی (1203)، آلفرد آدلر^[44] پزشک اتریشی (1248) و پویی^[45] آخرین امپراتور چین (1284).

رفتگان این روز هم عبارت‌اند از:‌ پاپ پیوس نهم^[46] (1256)، هاروی ساموئل فایراستون^[47] بینان‌گذار شرکت لاستیک و چرخ خودروی فایراستون (1316)، یوزف منگله^[48] پزشک نازی (1357) و مارشال روزنبرگ^[49] روان‌شناس آمریکایی (1393).

Harvey Samuel Firestone by Underwood c1910.jpeg فایراستون

Marshall Rosenberg.jpg روزنبرگ

پیوس نهم

Abraham Garton ↑
Chauri Chaura ↑
Novye Aldi ↑
Grozny ↑
Pompeii ↑
Herculaneum ↑
Calabria ↑
Alexandru Ioan Cuza ↑
Stephen Thompson ↑
Charles de Gaulle ↑
Manuel Antonio Noriega ↑
Leo Baekeland ↑
Bakelite ↑
Hiram Maxim ↑
Eva Braun ↑
Battle of San Domingo ↑
Sir Stamford Raffles ↑
Otto ↑
King Leopold II ↑
dies Solis ↑
Mary Gaudron ↑
minstrel show ↑
Jack Kilby ↑
IC (integrated circuit) ↑
Cape Canaveral ↑
Michael Jordan ↑
Orkut Büyükkökten ↑
Thomas Carlyle ↑
Barbara Tuchman ↑
Jack Kirby ↑
Battle of Debre Tabor ↑
Ali Alula ↑
Semien ↑
Wube Haile Maryam ↑
Port Arthur ↑
Aceh War ↑
Jean-Claude Duvalier ↑
Jean-Bertrand Aristide ↑
Maastricht ↑
D. W. Griffith ↑
The Birth of a Nation ↑
Thomas More ↑
Karl Möbius ↑
Alfred Adler ↑
Puyi ↑
Pope Pius IX ↑
Harvey S. Firestone ↑
Josef Mengele ↑
Marshall Rosenberg ↑

ادامه مطلب: ماه بهمن: نوزدهم تا بیست‌ویکم

رفتن به: صفحات نخست و فهرست کتاب