ماه اسفند: هفتم تا نهم

ماه اسفند: هفتم تا نهم

هفتم اسفند

در این روز در تاریخ معاصرمان دو رخداد ناهمساز واقع شده است. یکی آن که روز پنجشنبه هفتم اسفند سال ۱۲۹۲ (۳۰ ربیع الاول ۱۳۳۲ق) ژاندارم‌ها به شهر کازرون حمله کردند و با محمدعلی‌خان کشکولی و ناصر دیوان کلانتر کازرونی که شهر را در اختیار داشتند و یاغی شده بودند جنگیدند؛ اما شکست خوردند و کاپیتان اولسن سوئدی کشته شد. دیگری آنکه در سال ۱۳۲۵ نمایندگان سندیکای جهانی ‌هاریس و مالفت نمایندگان انگلستان و فرانسه وارد تهران شدند.

هفتم اسفند با چندین رخداد سیاسی و نظامی در سطح جهان نیز مقارن بوده است. در 1190 مانوئل بلگرانو^[1] پرچم آرژانتین را برای نخستین بار در شهر روساریو^[2] برافراشت و جنگ‌های استقلال آرژانتین را آغاز کرد. در سال 1193 ناپلئون از تبعیدگاهش در اِلبا گریخت و به سوی پاریس رفت و بار دیگر برای صد روز قدرت را در دست گرفت (تصویر بالا).

در هفتم اسفند سال 1313 آدولف هیتلر فرمان بازسازی نیروی هوایی آلمان را صادر کرد و به این ترتیب عهدنامه‌ی ورسای را نادیده گرفت. در 1358 ارتباط کامل دیپلماتیک بین اسرائیل و مصر برقرار شد. در 1371 هم یک کامیون حاوی مواد منفجره در برابر ساختمان تجارت جهانی نیویورک منفجر شد و شش تن را کشت و بیش از هزار تن را زخمی کرد.

این روز در ضمن با رخدادهایی مهم در عرصه‌ی فرهنگ و جامعه نیز مصادف بوده است. در سال 994 کلیسای کاتولیک انتشار آموزه‌های گالیله را به طور رسمی ممنوع ساخت. در سال 1190 لرد بایرون^[3] در مجلس انگلستان سخنرانی کرد و عواقب صنعتی‌شدن زادگاهش ناتینگهام را نکوهش کرد. در 1287 اولین شیوه‌ی نمایش فیلم رنگی به اسم کینِماکولور^[4] در تئاتر پالاس لندن برای عموم نمایش داده شد و در سال 1307 هم کالوین کولریج^[5] رئیس‌جمهور آمریکا در حکمی پارک ملی گراند تِتون را در وایومینگ تأسیس کرد. شش سال بعد در 1313، روبرت واتسون واتس^[6] نخستین کارکرد رادار را در انگلستان نمایش داد. در سال 1318 هم مارتین کامِن^[7] و سام روبِن^[8] کربن ۱۴ را کشف کردند.

Barns grand tetons.jpg پارک ملی گراند تتون

لرد بایرون

در میان ایرانیان دو شخصیت نامدار معاصر در این روز درگذشته است. یکی علامه دهخدا (تصویر روبرو) که در سال ۱۳۳۴ فوت کرد و دیگری میرزا هاشم آملی که در ۱۳۷۱ درگذشت.

Robert Watson-Watt.jpg روبرت واتسون واتس

WTC 1993 ATF Commons.jpg انفجار ساختمان تجارت جهانی نیویورک

$G:\pix\projects\iranzamin\modern\11chronicle\1285-1300\Dehkhoda.jpg$ علامه دهخدا

هفتم اسفند روز تولد این شخصیت‌های نامدار هم هست: متوکل یحیی شرف‌الدین امام زیدیان یمن (851)، ویکتور هوگو (1180)، کامیل فلاماریون^[9] اخترشناس فرانسوی (1220)، بوفالو بیل^[10] نمایشگر و بازیگر آمریکایی (1224)، جان هاروی کِلوگ^[11] جراح آمریکایی و مخترع کورن‌فلکس^[12] (1230) و آندرئی ژدانف^[13] سیاستمدار سرکوبگر بلشویک (1274).

فلاماریون

John Harvey Kellogg ggbain.15047.jpg کلوگ

بوفالو بیل

Camille Flammarion.003.jpg هوگو

پورفیری اهل غزه^[14] اسقف مسیحی (۴۲۰ میلادی)، جوزپه تارتینی^[15] آهنگ‌ساز ایتالیایی (1148 هجری خورشیدی)، ژوزف دومایستر^[16] حقوقدان فرانسوی (1199) و ایوان پاولوف^[17] عصب‌شناس روس (1314) هم در این روز درگذشته‌اند.

تارتینی

دومایستر

Andrei Zhdanov cutout.png ژدانف

مانوئل بلگرانو

هشتم اسفند

$G:\pix\projects\west\ظفرالدوله امیرتومان، نایب الحکومۀ ساوجبلاغ (مهاباد) و قادرآقای میرپنج با رؤسای طایفۀ منکور.png$ ظفرالدوله امیر تومان و رؤسای ایل منگور حریفان عبیدالله نهری

روز سه‌شنبه هشتم اسفند سال ۱۲۵۹ (۲۹ ذیقعده ۱۲۹۷ق) سپاهیان خوی با شیخ عبیدالله نهری که در کردستان یاغی شده بود جنگیدند و او را شکست دادند. این شیخ رهبر نقشبندیه بود و توسط عثمانی‌ها پشتیبانی می‌شد و اولین کسی بود که شعار تأسیس کشور کردستان را مطرح می‌کرد و در جریان شورش خود مردم برخی از شهرها از جمله میاندوآب را قتل عام ‌کرد. چهل‌ویک سال بعد در ۱۳۰۰ رضاخان سردارسپه که به وزارت جنگ رسیده بود قانون عمومی قشون را اعلام کرد که در آن حقوق پایه‌ی امیران نظامی نیز تعیین شده بود. بر این مبنا سپهبد ششصد تومان، امیرلشکر چهارصد تومان، سرتیپ دویست‌وهشتاد تومان، سرهنگ صدوهشتاد تومان، نایب سرهنگ صدوسی‌وپنج تومان، یاور صدوبیست تومان، سلطان نود تومان، نایب اول ۶۵ تومان و نایب دوم ۵۵ تومان حقوق می‌گرفتند. این حقوق تا پایان دوران سلطنت رضاشاه یعنی تا مهرماه سال ۱۳۲۰ تغییر نکرد.

در همین روز به سال ۱۳۲۵، منصورالملک، استاندار آذربایجان، نمایندگان قوام‌السلطنه را که برای تشکیل حزب دموکرات به تبریز رفته بودند نپذیرفت و روانه‌ی تهران کرد. احمد آرامش وزیر تبلیغات و اعزاز نیک‌پی که از اعضای این هیئت بودند در مصاحبه‌ای اعلام کردند مردم آذربایجان از حزب دموکرات نفرت دارند؛ چه مؤسس آن پیشه‌وری باشد چه قوام‌السلطنه.

در سال ۱۳۵۸، مصطفی میرسلیم به مقام معاون سرپرست وزیر کشور دست یافت و حکم کرد که رؤسای دانشگاه‌ها باید سخنرانی‌های سیاسی در سازمان تحت ریاست خود را ممنوع کنند. یک دهه بعد در سال 1366، هم‌زمان با سستی‌گرفتن نظم کمونیستی دولت شوروی، نمودهای قوم‌گرایی ترک‌ها که مخلوق همین ایدئولوژی بود در جمهوری آذربایجان شوروی نمایان شد و این زمانی بود که آذری‌ها به اقلیت ارمنی در شهر سومقَیت در آران حمله بردند و اموالشان را غارت کردند و به زنان تجاوز کردند و نزدیک به دویست نفر را به قتل رساندند. بازماندگان با حمایت پلیس نجات یافتند اما از شهر رانده شدند! رخداد مشابهی در سال 1380 در شمال هند رخ داد و ماجرایش چنین بود که دسته‌ای از مسلمانان به قطار حامل زایران هندو در گودرا واقع در گجرات حمله بردند و قطار را آتش زدند. در نتیجه ۵۹ تن از سرنشینان به قتل رسیدند.

Afbeeldingsresultaat voor Godhra train burning حمله به قطار هندوها در گجرات

هانری چهارم

Afbeeldingsresultaat voor Shoko Asahara شوکو آساهارا

بخش مهمی از این جنایت‌ها به اسم دین و با زمینه‌ی کشمکش‌های مذهبی رخ نمی‌نمود و این تنها مسلمانان نیستند که در هشتم اسفند از این نظر کارنامه‌ای برای خود ساخته‌اند. چون در سال ۳۸۰ میلادی امپراتور تئودوسیوس^[18] اول در تسالونیکا^[19] فرمانی صادر کرد و به اتباع روم تکلیف کرد به دین مسیح بگروند. در 1382 هجری خورشیدی بمب‌گذاری پیروان ابوسَیّاف در یک کشتی در فیلیپین به مرگ ۱۱۶ تن منتهی شد و در همین روز شوکو آساهارا رهبر فرقه‌ی آوم شین‌ریکیو^[20] که پیروانش در متروی توکیو گاز سمی رها کرده بود به مرگ محکوم شد.

سیر پویایی قدرت در سطح جهانی با رخدادهایی در هشتم اسفند ماه گره خورده است. در سال 285 هجری خورشیدی یکی از رهبران قبایل ختنی به نام آبائوجی دولت لیائو را در چین غربی تشکیل داد و خود با نام امپراتور تای‌زو در منابع چینی شهرت یافت. در 611 سپاهیان مغول شهر کای‌فِنگ پایتخت دولت جین را در قلمرو چین فتح کردند. تلفات مغول‌ها بسیار بود و کل صدهزار سرباز مدافع شهر به‌همراه بخش بزرگی از جمعیت غیرنظامی به‌دست مغولان قتل عام شدند. در سال 972 هم هانری چهارم شاه فرانسه شد.

نبرد کای‌فنگ

در سال 1222 جمهوری دومینیک از هائیتی استقلال یافت. در 1248 پرچم کنونی ژاپن برای نخستین بار برای نشانه‌گذاری کشتی‌های ژاپنی به کار گرفته شد و در 1278 انگلیسی‌ها در جریان درگیری با بوئرها در آفریقای جنوبی در نهایت جنگ پاردِبرگ^[21] را بردند و سردار هماوردشان پیت کرونیه^[22] را به تسلیم واداشتند. در همین روز (1278) حزب کارگر انگلستان تأسیس شد.

در 1299 اتحادیه‌ی بین‌المللی کارگری احزاب سوسیالیست در وین تأسیس شد و در 1311 مجلس آلمان مشهور به رایشتاگ^[23] به دست یک کمونیست جوان هلندی به نام مارینوس وان درلوبِه^[24] به آتش کشیده شد. نازی‌ها از این واقعه برای سرکوب مخالفانشان و دستیابی به قدرت مطلق بهره جستند.

Afbeeldingsresultaat voor 1962 South Vietnamese Independence Palace bombing حمله به کاخ ریاست جمهوری سایگون

Gerelateerde afbeelding قتل نمتسوف

Afbeeldingsresultaat voor 2004 SuperFerry 14 bombing بمب‌گذاری ابوسیاف در کشتی فیلیپینی

در سال 1320 نیروهای مهاجم متفقین در نزدیکی جاوه در اثر پاتک ناوگان ژاپن شکست خورد. در 1321 گشتاپو در برلین ۱۸۰۰ مرد یهودی را که زنانی آلمانی داشتند دستگیر کرد و قصد داشت ایشان را از آلمان اخراج کند؛ اما خانواده‌های ایشان و گروهی از مردم در اعتراض به این کار در حرکتی موسوم به راهپیمایی خیابان گل سرخ (Rosenstrasse) تظاهرات کردند و در نتیجه این مردان آزاد شدند و اجازه یافتند در آلمان بمانند.

Surrender of Cronje.jpg تسلیم شدن پیت کرونیه پس از نبرد پاردبرگ

باشگاه بایرن مونیخ

در سال 1340 دو هواپیمای متمرد مربوط به ناوگان هوایی ویتنام که در اختیار کمونیست‌ها بود به کاخ ریاست‌جمهوری سایگون حمله کردند و بر آن بمب انداختند؛ اما رئیس‌جمهور نگو دین دیم^[25] که هدف این حمله بود جان سالم به در برد. در 1393 هم بوریس نِمتسوف^[26] فیزیک‌دان و سیاستمدار لیبرالی که مخالف پوتین بود ترور شد و به قتل رسید.

در هشتم اسفند مجموعه‌ای از رخدادهای فرهنگی و اجتماعی هم واقع شده است. در 1278 باشگاه فوتبال بایرن مونیخ تأسیس شد و در 1317 دادگاه عالی آمریکا حکم کرد که تحصن نشسته‌ی کارگران خدشه‌ وارد کردن به اصل مالکیت خصوصی است و بنابراین غیرقانونی است. در 1318 هم برای اولین بار بازی بسکتبال از تلویزیون پخش شد.

حمله‌ی قوم‌گرایان ترک به ارمنی‌ها در سومقیت

آتش‌سوزی رایشتاگ

از میان مردم ایران‌زمین شیخ بهائی در هشتم اسفند سال ۹۲۵ زاده شد. از میان معاصران هم نجم‌الدین اربکان نخست‌وزیر سابق ترکیه در 1389 درگذشت. زادگان نامدار دیگر این روز عبارت‌اند از: کنستانتین امپراتور روم (۲۷۲ میلادی)، جرج هربرت مید^[27] جامعه‌شناس آمریکایی (1241 هجری خورشیدی) و جان اشتاین‌‌بک^[28] (1280).

George Herbert Mead.jpg مید

Boris Nemtsov 2014.jpg نمتسوف

کنستانتین

بورودین

الکساندر بورودین^[29] آهنگساز روس (1265)، چاندرا شکار آزاد انقلابی استعمار ستیز هندی (1309)، کنراد لورنتز^[30] رفتارشناس جانوری (1367) و ‌لئونارد نیموی^[31] هنرپیشه و بازیگر نقش اسپاک در پیشتازان فضا (1393) هم در این روز درگذشته‌اند.

Leonard Nimoy mid 1960s.JPG لئونارد نیموی

Necmettin Erbakan.jpg نجم‌الدین اربکان

Gerelateerde afbeelding چاندرا شکار آزاد

نهم اسفند

刘邦像.jpg لیو بانگ

Afbeeldingsresultaat voor ‫خسرو پرویز‬‎ خسرو پرویز

در روز نهم اسفند سال هفتم هجری خورشیدی یکی از مشهورترین و مهم‌ترین دادگاه‌های جهان باستان حکم خود را اجرا کرد و این زمانی بود که خسرو پرویز شاهنشاه ایران، پس از محاکمه، به جرم کشتن چند تن از بزرگان کشور اعدام شد و اجراکننده‌ی حکم مهرهرمزد پسر یکی از همین اشراف بود.

سیزده قرن بعد در سال ۱۳۲۳ دکتر میلسپو ایران را ترک کرد. در ۱۳۳۱ محمدرضاشاه و ثريا که تصميم به ترک کشور داشتند با تجمع مردمی که توسط بازاریان بسیج شده بودند از سفر بازماندند. بازاری‌ها مغازه‌هایشان را تعطیل کرده بودند و در مخالفت با مصدق و هواداری از شاه در برابر کاخ تظاهرات کردند و برخی‌شان قصد ترور دکتر مصدق را داشتند. آيت‌الله سيد محمد بهبهاني سخنگویشان به دربار رفت و شاه را از اين مسافرت منع کرد. در همین روز آيت‌الله كاشاني هم اعلاميه‌اي منتشر کرد و از مردم خواست تا مانع مسافرت شاه به خارج از كشور شوند. دکتر مصدق پنهانی از کاخ شاه خارج شد و به خانه رفت؛ اما آنجا هم عده‌ای از اوباش با رهبری شعبان جعفری و جمعی از افسران برای کشتنش هجوم آوردند (تصویر زیر). مصدق از پشت‌بام گریخت و خود را به ستاد ارتش رساند و به اتفاق سرلشکر بهارمست به مجلس رفت و جلسه‌ای فوق‌العاده تشکیل داد و پس از نطق تندی در مجلس تحصن کرد. هواداران دکتر مصدق تا شبانگاه اداره‌ی امور را در دست گرفتند و این تحرکات را که نوعی کودتای ضمنی بود خنثی کردند.

$G:\pix\projects\iranzamin\modern\11chronicle\1325-32\حمله طرفداران کودتا به محل سکونت نخست‌وزير، دکتر محمد مصدق.jpg$

در سال ۱۳۳۸، پل بزرگ خرمشهر آماده‌ی بهره‌برداری شد و در همین روز فرستنده‌ی تلویزیون آبادان شروع به کار کرد. در 1369 جنگ اول خلیج‌فارس با پیروزی متفقین و رانده‌شدن عراق از کویت پایان یافت و در ۱۳۷۶ زلزله‌ی اردبیل سه‌هزار کشته بر جای گذاشت. در 1380 هم در جریان درگیری‌های مذهبی در گجرات هم‌زمان در دو نقطه کشتارهایی روی داد. در کشتار جماعت گُلبَرگ ۶۹ مسلمان و در کشتار نارودا پاتیا^[32] ۹۷ مسلمان به دست توده‌ی چندهزارنفره‌ی هندو کشته شدند. احسان جعفری نماینده‌ی مجلس هم یکی از قربانیان بود.

شکنجه‌ی شاه آزتک‌ها به دست کورتس

Afbeeldingsresultaat voor Gulbarg Society massacre کشتار جماعت گلبرگ

در نهم اسفند سال ۲۰۲ پیش از میلاد لیو بانگ به امپراتوری چین رسید و دودمان هان را تأسیس کرد. در سال 903 هجری خورشیدی هِرنان کورتِس^[33] رهبر غارتگران اسپانیایی کواوه‌تِموک^[34] شاه آزتک‌ها را پس از شکنجه‌های بسیار به قتل رساند؛ چون شنیده بود به توطئه‌ای مشغول است و می‌خواست باقی سران قبایل سرخ‌پوست را بترساند و به اطاعت از خود وادار کند. در 995 سوئد و روسیه طی عهدنامه‌ی استولبُوو^[35] ترک مخاصمه گفتند و در نهایت روسیه از دسترسی به ساحل دریای بالتیک باز ماند. در 1088 ارتش چهارده‌هزارنفره‌ی دانمارک به رهبری یورگن رانتزائو^[36] به سوئد حمله کرد و از ارتش سوئدی‌ها که همین تعداد سرباز داشت به سختی شکست خورد و در 1216 روبرت نلسون^[37] در کبک کانادا از انگلستان اعلام استقلال کرد.

228 Incident h.jpg سرکوب شورش تایوان

Stenbocks getapojkar vid Hälsingborg 1710.jpg جنگ سوئد و دانمارک

در 1300 مصر از انگلستان اعلام استقلال کرد. در 1325 کومین‌تانگ^[38] شورش مردم تایوان را به‌شدت سرکوب کرد و سی‌هزار شهروند را به قتل رساند. در 1364 اولاف پالمه^[39] نخست‌وزیر سوئد ترور شد و به قتل رسید و در 1382 یک‌میلیون شهروند تایوانی زنجیره‌ای انسانی به درازای پانصد کیلومتر درست کردند تا خاطره‌ی کشتگان همین روز به سال ۱۳۲۶ را گرامی بدارند.

Afbeeldingsresultaat voor 1960 Agadir earthquake زلزله‌ی آگادیر

John Wesley by George Romney.jpg جان وسلی

از جمله رخدادهای دیگر اینکه در سال 882 کریستف کلمب با پیش‌بینی خسوف سرخ‌پوستان را تحت‌تأثیر قرار داد و وادارشان کرد آذوقه برایشان فراهم کنند. در 1162 جان وِسلی^[40] کلیسای متدیست^[41] را تأسیس کرد. در 1205 راه‌آهن اوهایو و بالتیمور ادغام شدند و برای نخستین بار قطارهایی در آمریکا به حرکت درآمدند که هم مردم و هم بارها را حمل می‌کردند. در 1318 هاتی مک‌دانیل^[42] به‌خاطر بازی در فیلم «بر باد رفته» نخستین سیاه‌پوستی شد که جایزه‌ی اسکار دریافت می‌کرد و در 1331 جیمز واتسون^[43] و فرانسیس کریگ^[44] ساختار مارپیچ دوگانه‌ی دی‌اِن‌اِی را کشف کردند.

روبرت نلسون

هاتی مک‌دانیل

Alfred von Schlieffen 1906.jpg آلفرد فون شلیفن

در نهم اسفند سال 1332 اولین تلویزیون رنگی برای فروش عرضه شد. در 1338 زلزله‌ی آگادیر در مراکش به مرگ دوازده‌هزار تن و زخمی شدن دوازده‌‌هزار نفر دیگر منتهی شد. در 1361 بخش پایانی سریال M*A*S*H پخش شد و صدوهفتادمیلیون بیننده داشت که رکوردی تکرارناشدنی محسوب می‌شود. در 1371 هم دفتر الکل، تنباکو و اسلحه‌ی گرم پلیس آمریکا به مقر پیروان دیوید کورِش^[45] حمله برد و در درگیری نخست شش تن از ایشان را کشت و چهار تن کشته داد. بعد هم محاصره‌ی ۵۱روزه‌ی محل اقامتشان را آغاز کرد که در نهایت با سوزاندن قرارگاهشان و مرگ همه‌ی اعضای فرقه‌ی داویدی دنبال شد.

David koresh.jpg دیوید کورِش

Afbeeldingsresultaat voor Branch Davidian سوزاندن اقامتگاه داویدی‌ها

Afbeeldingsresultaat voor Assassination of Olof Palme اولاف پالمه و محل قتلش

در چنین روزی آلفرد فون شلیفن^[46] سپهسالار آلمانی (1211)، فیودور آبراموف^[47] ادیب و شاعر روس (1298) و ‌یوری لوتمان^[48] نشانه‌شناس و فیلسوف استونی (1300) به دنیا آمده‌اند. در سال 289 هجری خورشیدی ابوعبدالله شیعی داعی اسماعیلی یمن و نظریه‌پرداز خلافت فاطمی در مصر پس از شورش کُتامه مظنون واقع شد و به فرمان خلیفه‌ی فاطمی مهدی کشته شد و در ۱۲۹۵ هنری جیمز ادیب و داستان‌نویس آمریکایی درگذشت.

Henry James.jpg هنری جیمز

Afbeeldingsresultaat voor Yuri Lotman یوری لوتمان

Afbeeldingsresultaat voor M*A*S*H پوستر سریال M*A*S*H

Afbeeldingsresultaat voor James Watson واتسون و کریگ و مدلشان

Human chain in Taiwan 2004.JPG زنجیره‌ی انسانی تایوان

Manuel Belgrano ↑
Rosario ↑
Lord Byron ↑
Kinemacolor ↑
Calvin Coolidge ↑
Robert Watson-Watts ↑
Martin Kamen ↑
Sam Ruben ↑
Camille Flammarion ↑
Buffalo Bill ↑
John Harvey Kellogg ↑
corn flakes ↑
Andrei Zhdanov ↑
Porphyry of Gaza ↑
Giuseppe Tartini ↑
Joseph de Maistre ↑
Ivan Pavlov ↑
Theodosius ↑
Thessalonica ↑
AUM Shinrikyo ↑
Battle of Paardeberg ↑
Piet Cronje ↑
Reichstag ↑
Marinus van der Lubbe ↑
Ngô Đình Diệm ↑
Boris Nemtsov ↑
George Herbert Mead ↑
John Steinbeck ↑
Alexander Borodin ↑
Konrad Lorenz ↑
Leonard Nimoy ↑
Naroda Patiya ↑
Hernán Cortés ↑
Cuauhtémoc ↑
Treaty of Stolbovo ↑
Jørgen Rantzau ↑
Robert Nelson ↑
Kuomintang ↑
Olof Palme ↑
John Wesley ↑
Methodist Church ↑
Hattie McDaniel ↑
James D. Watson ↑
Francis H.C. Crick ↑
David Koresh ↑
Alfred von Schlieffen ↑
Fyodor Abramov ↑
Juri Lotman ↑

ادامه مطلب: ماه اسفند: دهم تا دوازدهم

رفتن به: صفحات نخست و فهرست کتاب