ماه اسفند: سیزدهم تا پانزدهم

ماه اسفند: سیزدهم تا پانزدهم

سیزدهم اسفند

در سیزدهم اسفند سال ۱۳۴۶ روزنامه‌ها خبر کوتاهی منتشر کردند و در آن از مرگ دکتر محمد مصدق خبر دادند. طی این سال‌ها سانسور خبری درباره‌ی او چندان شدید بود که بسیاری از جوان‌ها تا این هنگام خبر نداشتند که او زنده و گرفتار حبس خانگی بوده است! در سال در 1380 در جریان حمله‌ی نیروهای متحد به دره‌ی شاه کوت در افغانستان دویست عضو القاعده و هفت سرباز آمریکایی کشته شدند. در سال 1391 هم انفجار بمب در محله‌ی شیعه‌نشین کراچی به مرگ ۴۵ تن و زخمی شدن ۱۸۰ نفر انجامید.

Afbeeldingsresultaat voor Gundobad سکه‌ی گلیسریوس

Friedrich I. Barbarossa.jpg فردریک بارباروسا

در چنین روزی به سال ۴۳۷ میلادی گُندوباد رهبر ایرانی‌تبار بورگوندی‌ها در مراسمی گلیسِریوس^[1] را به مقام امپراتور روم غربی رساند. در سال 530 هجری خورشیدی، فردریک اول بارباروسا به عنوان شاه آلمانی‌ها برگزیده شد. در 616 سپاهیان مغول زیر فرمان باتو خان در کرانه‌ی رود سیت با اسلاوها رویاروی شدند که زیر فرمان یوری دوم امیر ولادیمیر می‌جنگیدند. اسلاوها به‌شدت شکست خوردند و یوری به قتل رسید. در 729 راماتیبودی^[2] به پادشاهی سیام رسید. در 839 هم طی جنگ رزها^[3] در انگلستان، هانری ششم (از خاندان لَنکَستر) توسط پسرعمویش ادوارد چهارم (از خاندان یورک) از قدرت خلع شد و دومی شاه انگلستان شد.

Battle of VinegarHill.jpg شورش نیوساوث ولز

King Edward IV.jpg هانری ششم

در 1182، ۲۳۳ تن از تبعیدیان ایرلندی که به نیوساوث‌ولز فرستاده شده بودند در آنجا بر حاکمیت انگلیسی‌ها شورش کردند. هرچند شورش ایشان به نسبت صلح‌جویانه بود و کشته‌ای به جا نگذاشت، اما انگلیسی‌ها بسیار خشن عمل کردند و در جریان سرکوب شورش پانزده تن از ایشان را کشتند و نُه نفر دیگر را هم بعد از پیروزی اعدام کردند و ۲۳ تن را به مناطق دورافتاده تبعید کردند. در سال 1311 انگلبرت دولفوس^[4]، صدراعظم اتریش، وضعیت اضطراری اعلام کرد و مجلس اتریش را منحل ساخت.

سیزدهم اسفند با چندین رخداد فرهنگی و اجتماعی مهم پیوند خورده است. در 1215 شهر شیکاگو تأسیس شد. در 1243 بانک هنگ‌کنگ و شانگهای تأسیس شد و در 1251 کنگره‌ی آمریکا قانونی تصویب کرد که بر مبنای آن هر مجله یا کتابی که محتوایی رکیک یا مخالف عفت عمومی داشته باشد نباید از راه خدمات پستی جابه‌جا شود.

در 1260 اولین ترامواهای برقی انگلستان در شرق لندن آغاز به کار کردند. در 1263 ‌شرکت تلگراف و تلفن آمریکا تأسیس شد. در سال 1268 طولانی‌ترین پل بریتانیا موسوم به فورث بریج^[5] در اسکاتلند که ۵۲۰ متر درازا داشت با حضور ادوارد هفتم افتتاح شد (تصاویر بالا و زیر).

در 1355 زلزله در اروپای شرقی ۱۵۰۰ کشته به جا گذاشت و بیشترین تلفات را به بخارست وارد آورد.

William Godwin by Henry William Pickersgill.jpg ویلیام گادوین

Afbeeldingsresultaat voor George Gamow گاموف

Engelbert Dollfuss.png انگلبرت دولفوس

زلزله‌ی بخارست

از میان نامداران ایران‌زمین در این روز صلاح‌الدین ایوبی، سردار نامدار، به‌سال 571 درگذشت و از میان دیگر زادگان نامدار سیزدهم اسفند باید از ویلیام گادوین^[6] فیلسوف و فعال سیاسی انگلیسی (1134)، پوپوف^[7] فيزيك‌دان روس و نخستين سازنده‌ي راديو (۱۲۳۷) و ژرژ گاموف^[8] فیزیک‌دان و اخترشناس اوکراینی (1282) یاد کرد.

Gerelateerde afbeelding مارگریت دوراس

Afbeeldingsresultaat voor Sewall Green Wright سیوال رایت

نخستین تراموای انگلیس

چارلز شرینگتون^[9] عصب‌شناس انگلیسی (1330)، سیوال رایت زیست‌شناس و ژنتیک‌دان آمریکایی (1366) و مارگریت دوراس^[10] نویسنده و کارگردان فرانسوی (1374) هم در این روز درگذشته‌اند.

چهاردهم اسفند

روز چهاردهم اسفند سال ۱۳۲۱ دکتر محمد مصدق نماینده‌ی اول تهران، دکتر رادمنش و تقی فداکار با اعتبارنامه‌ی سید ضیاءالدین طباطبایی مخالفت کردند. در سال 1343 گروهی از چپ‌گرایان در بحرین -که هنوز استانی ایرانی بود- بر ضد حاکمیت استعماری انگلستان در این سرزمین سر به شورش برداشتند که دو ماه طول کشید و شش شهروند در جریان آن به‌دست دست‌نشاندگان انگلیسی‌ها کشته شدند.

دکتر محمد مصدق

در 1043 چارلز دوم شاه انگلستان به هلند اعلان جنگ داد. در 1168 فرانسه توسط دولت انقلابی به ۸۳ دپارتمان تقسیم شد و مرزبندی‌ها طوری انتخاب شده بود که محله‌ها و استان‌های قدیمی تجزیه شوند تا وفاداری‌های محلی مردم از بین برود و با تعهد ناسیونالیستی جایگزین گردد.

روز چهاردهم اسفند سال 1175 جان آدامز^[11] دومین رئیس‌جمهور آمریکا شد. در سال 1202 انگلستان به برمه اعلان جنگ داد. در 1284 ارتش آمریکا در بود داجو^[12] در جنوب غربی فیلیپین به بومیان مورو حمله کردند که نیرومندترین مردم جزیره بودند و در برابر هجوم غربی‌ها مقاومت می‌کردند. ناوگان آمریکا روستاهای بومیان را به توپ بست و سربازان به کشتارشان پرداختند به‌طوری که عملاً کل این مردم از جمله زنان و کودکان کشتار شدند. در سال 1290 برای نخستین بار در تاریخ جنگ ترابری هوایی نیروها هنگامی رخ داد که در جریان جنگ ایتالیا و عثمانی سربازان ایتالیایی با بالون‌های زیپلن در خطوط نبرد جابه‌جا شدند.

A large group of Polish Prisoners of War اسیران جنگی لهستانی که روس‌ها کشتارشان کردند

کشتار بومیان مورو در فیلیپین

در سال 1309 انگلیسی‌ها که در میان استقلال‌طلبان هندی گاندی را از همه ملایم‌تر می‌دیدند، او را برای مذاکره برگزیدند و عهدنامه‌ی گاندی- ایروین را با او بستند. به‌رسمیت‌شمرده‌شدن گاندی توسط انگلیسی‌ها و امضای قرارداد با لرد ایروین که فرمانروای انگلیسی هند بود برایش اعتبار فراوان به ارمغان آورد و او را به‌تدریج به رأس فرماندهی نیروهای استقلال‌طلب برکشید. هرچند این قرارداد محتوای روشن و دقیقی نداشت و منافعی هم برای هندی‌ها (که مهم‌ترینش در این لحظه حذف مالیات نمک بود) در آن برآورده نمی‌شد. در سال 1311 حزب نازی 43درصد آرا را در انتخابات مجلس آلمان به دست آورد و به سمت قبضه کردن قدرت پیش رفت.

در 1318 شش مقام بلندپایه‌ی پولیت‌بوروی^[13] حزب کمونیست شوروی که استالین هم در رأسشان بود فرمان اعدام 25هزار و700 لهستانی را امضا کردند. در این میان 14هزار و 700 نفر اسیر جنگی بودند و بقیه استادان دانشگاه و ادیبان و نخبگانی بودند که حامل و مبلغ هویت ملی لهستانی‌ها محسوب می‌شدند. همه‌ی این افراد در جنگل کاتین اعدام و در گورهای دسته‌جمعی دفن شدند و روس‌ها در لباس‌های اجسادشان اسنادی گذاشتند که وانمود می‌کرد به دست آلمانی‌ها کشته شده‌اند. در سال 1320 ارتش ژاپن باتاویا پایتخت شرکت هند شرقی هلند را فتح کرد. در 1321 اولین هواپیمای جنگی با موتور جت در نیروی هوایی انگلستان وارد درگیری با آلمانی‌ها شد. در 1324 چرچیل هنگام سخنرانی در کالج وست‌مینستر در میسوری تعبیر «پرده‌ی آهنین» را برای اشاره به بلوک شرق به کار گرفت. در 1358 رابرت موگابه با تفاوت معناداری آرای مردم زیمباوه را به خود اختصاص داد و اولین رئیس‌جمهور سیاه‌پوست این کشور شد. اما پس از آن به دیکتاتوری تبدیل شد و تا سی‌وهشت سال از قدرت دست نکشید تا آن که با کودتایی برکنارش کردند! در 1387 هم دادگاه جرایم بین‌المللی عمر حسن البشیر رئیس‌جمهور سودان را به خاطر کشتار مردم در دارفور به جنایت علیه بشریت متهم کرد و جنایتکار جنگی اعلامش کرد.

ناحیه‌بندی فرانسه توسط دولت انقلابی

در چهاردهم اسفند سال ۳۰۶ میلادی آدریان قدیس مسیحی در نیکومدیه اعدام شد و بر اساس روایت‌های مسیحی او رئیس گارد سلطنتی امپراتور ماکسیمیان بود که هنگام شکنجه‌ی مسیحیان تحت‌تأثیر دلیری‌شان قرار گرفت و به ایشان ایمان آورد و به همین جرم زندانی و کشته شد. اما شواهد تاریخی نشان می‌دهد که چنین کسی وجود نداشته و او احتمالاً سربازی مسیحی یا علاقمند به مسیحیان بوده که به دلیلی کشته شده و بعدتر به این شکل دستخوش افسانه‌پردازی قرار گرفته است.

روز چهاردهم اسفند سال 230 امیری به نام ترپمیر^[14] برای نخستین بار در حکم خود به اسم کروآت‌ها اشاره کرد. در 871 کریستف کلمب سوار بر کشتی نینا پس از گردش در جزایر باهاما و دریای کارائیب به لیسبون بازگشت. در 1359 نخستین نمونه از رایانه‌ی خانگی ساخت انگلستان به نام ZX81 به بازار عرضه شد. در کل یک و نیم میلیون دستگاه از این رایانه در جهان به فروش رسید و در 1360 هم کاوشگر شوروی‌ها به نام ونرا ۱۴^[15] در ناهید بر خاک نشست.

ویوالدی

Pierre-Simon, marquis de Laplace (1745-1827) - Guérin.jpg لاپلاس

Omar al-Bashir, 12th AU Summit, 090202-N-0506A-137.jpg عمر البشیر

Franz Anton Mesmer, MRF - Vizille.jpg مسمر

از میان مردم ایران‌زمین دو تن با این روز پیوند دارند و هر دو هم از اهالی قفقاز هستند. یکی وازگین سرگیسیان^[16] نخست‌وزیر ارمنستان که در سال 1337 زاده شد و دیگری یوزف استالین رهبر دولت شوروی که در سال 1331 درگذشت. از دیگر رفتگان نامدار ایرانی این روز دکتر محمد مصدق است که در 1345 درگذشت.

لایارد

$G:\pix\projects\west\16-19th\375px-Mercator 1512.jpg$ مرکاتور

پازولینی

Akhmatova in 1922 (Portrait by Kuzma Petrov-Vodkin) آخماتووا

Vazgen Sargsyan سرگیسیان

زادگان دیگر این روز عبارت‌اند از: گراردو مرکاتور^[17] ریاضی‌دان و جغرافی‌دان فلاندری (890)، آنتونیو ویوالدی^[18] آهنگ‌ساز سبک باروک (1056)، سر هنری لایارد^[19] باستان‌شناس و مورخ انگلیسی (1195)، رزا لوگزانبورگ^[20] (1249)، چارلز هربرت کالوین^[21] مهندس آمریکایی و بنیان‌گذار شرکت ابزارسازی پایونیر (1271)، ژرژ دومزیل^[22] اسطوره‌پژوه فرانسوی (1276) و پیر پائولو پازولینی^[23] کارگردان ایتالیایی (1300).

این افراد هم در این روز درگذشته‌اند: کازیمیر مقدس^[24] شاهزاده‌ی لهستان (862)، فرانتس مسمر^[25] پزشک و اخترشناس آرمانی (1193)، پیر سیمون لاپلاس^[26] ریاضی‌دان فرانسوی و آلساندرو ولتا فیزیک‌دان ایتالیایی (1205)، ژان فرانسوا شامپولیون^[27] زبان‌شناس فرانسوی (1210)، نیکولای گوگول^[28] داستان‌نویس اوکراینی (1230)، نیکولای لسکوف^[29] نمایشنامه‌نویس و ادیب روس (1273) و آنا آخماتووا^[30] شاعر اوکراینی (1344).

Afbeeldingsresultaat voor Georges Dumézil دومزیل

کازیمیر

Alessandro Volta.jpeg ولتا

NV Gogol.png گوگول

پانزدهم اسفند

روز پانزدهم اسفند سال ۳۶۳ میلادی یولیانوس امپراتور روم با ارتش عظیم نودهزارنفره‌ای از انطاکیه به‌سوی شهرهای ساسانی هجوم آورد و کمی بعد شکست خورد و کشته شد (تصویر بالا). در همین روز به سال ۴۲۵ هجری خورشیدی ناصرخسرو سفر هفت‌ساله‌اش را آغاز کرد. در ۱۲۶۹ شصت تاجر ایرانی در شاه‌عبدالعظیم بست نشستند و به قرارداد واگذاری امتیاز تنباکو به خارجی‌ها اعتراض کردند و به این ترتیب جنبش تحریم تنباکو آغاز شد.

مسیر سفرنامه‌ی ناصرخسرو

در سال ۱۳۰۰، قانون شورای عالی معارف از تصویب مجلس شورای ملی گذشت و در ۱۳۲۳ به‌دنبال اعتراض و قهر دکتر محمد مصدق از مجلس، در چنین روزی عده‌ای از دانشجویان دانشکده‌ی حقوق به منزل ایشان رفتند و او را به مجلس آوردند. اما این جریان به اغتشاشی انجامید و نظامیان برای پراکنده‌کردن مردم با ایشان درگیر شدند که در نتیجه تیراندازی شد و چندین نفر در این جریان کشته و مجروح شدند. در همین روز جمال امامی نماینده‌ی مجلس درباره‌ی این تیراندازی از سرتیپ گلشائیان فرماندار نظامی تهران توضیح خواست و چون پاسخ درستی نشنید به صورت او سیلی نواخت. گلشائیان از فرمانداری نظامی برکنار شد و به جای وی سرتیپ عبدالاعلی اعتماد مقدم فرماندار نظامی گردید.

$G:\pix\projects\iranzamin\modern\11chronicle\1325-32\منوچهر اقبال، علي‌اصغر حكمت، محمد سجادي، اميراعلم، نادر آراسته، محمد ساعد، جمال امامي، احمد اميراحمدي، عباسقلي گلشائيان و احمد مقبل (2).jpg$ منوچهر اقبال، علي‌اصغر حكمت، محمد سجادي، اميراعلم، نادر آراسته، محمد ساعد، جمال امامي، احمد اميراحمدي، عباسقلي گلشائيان و احمد مقبل

دو سال بعد در سال ۱۳۲۵، هیئتی فرهنگی از ایران به هند گسیل شد که ریاستش بر عهده‌ی علی‌اصغر حکمت بود و دکتر غلامحسین صدیقی و دکتر خانبابا بیاتی و محمدتقی مقتدری و صفیه فیروز اعضای آن بودند و در سال ۱۳۳۸ کارخانه‌ی تصفیه‌ی شکر اهواز آغاز به کار کرد. در 1353 هم ایران و عراق قرارداد الجزایر را درباره‌ی مرزبندی دو کشور در اروندرود امضا کردند.

روز پانزدهم اسفند سال 1238 در جریان وحدت سیاسی ایتالیا شهرهای پارما، توسکانی، مودِنا و روماگنا در همه‌پرسی‌هایی به پیوستن به دولت پادشاهی ساردینیا رأی دادند. در 1299 حزب کمونیست پرتغال تأسیس شد. در سال 1324 هوشی‌مین با فرانسویان تفاهم‌نامه‌ای امضا کرد که بر اساس آن فرانسه استقلال ویتنام را به رسمیت می‌شمرد. در 1329 هم محاکمه‌ی اتل و یولیوس روزنبرگ^[31] که در آمریکا برای شوروی جاسوسی می‌کردند آغاز شد. شوروی‌ها فناوری ساخت رادار، سونار، موتور جت و تا حدودی بمب اتمی را از این افراد دریافت کردند. در سال 1331 گئورگی مالنکوف^[32] پس از استالین به دبیری حزب کمونیست شوروی رسید. در 1335 غنا اولین کشور در آفریقای سیاه بود که استقلال خود را از انگلستان به دست آورد و در 1345 اسوِتلانا آلیلویِوا^[33] دختر استالین از شوروی گریخت و به آمریکا پناهنده شد.

Julius and Ethel Rosenberg NYWTS.jpg اتل و یولیوس روزنبر

کتاب کپرنیک

در چنین روزی به سال 899 فردیناند ماژلان^[34] به گوآم رسید. در 994 کتاب درباره‌ی انقلاب‌های کرات آسمانی اثر کپرنیک^[35] هفتادوسه سال پس از انتشار در سیاهه‌ی کتاب‌های ممنوعه‌ی کلیسایی قرار گرفت. در 1212 ‌منطقه‌ی یورک در کانادا به اسم تورنتو نام‌گذاری مجدد شد. در 1214 ساموئل کُلت^[36] هفت‌تیر رولور را اختراع کرد. در 1246 اپرای مفیستوفله^[37] اثر آریگو بویتو^[38] در میلان به نمایش در آمد. در 1277 شرکت بایر^[39] داروی تازه‌اش را با نام آسپرین به بازار عرضه کرد.

تروشکووا

Arrigo Boito.jpg بویتو

استالین و دخترش اسوتلانا

Georgy Malenkov 1964.jpg مالنکوف

در میان مردم ایران‌زمین شوکت عزیز اقتصاددان و نخست‌وزیر پاکستان در 1327 به دنیا آمد و در سال 1333 محمدامین رسول‌زاده رهبر حزب همت باکو و از مؤسسان دولت آذربایجان درگذشت. زادگان دیگر این روز عبارت‌اند از: میکلانژ^[40] (853)، آرون لافکین دنیسون^[41] بنیان‌گذار شرکت ساعت‌سازی پالتهَم (1190)، ژوئن‌لای^[42] نخست‌وزیر چین کمونیست (1276)، دونالد دیویدسون^[43] فیلسوف آمریکایی (1295)، والنتینا تروشکووا نخستین زن فضانورد جهان (1315) و هارالد شوماخر^[44] فوتبالیست آلمانی (1332).

Dennison, Aaron Lufkin, Portrait.jpg دنیسون

Afbeeldingsresultaat voor Donald Davidson دیویدسون

Shaukat Aziz handout pic 2013.jpg شوکت عزیز

از آن سو هیپولیت تَن^[45] جامعه‌شناس و مورخ فرانسوی (1271)، گوتلیب دایملر^[46] مهندس آلمانی (1278)، گاتزون بورگلوم^[47] مجسمه‌‌ساز آمریکایی و طراح سردیس‌های راشمور (1319) و هوگو چاوز^[48] (1391) هم در این روز درگذشته‌اند.

Gutzon Borglum 1919.jpg بورگلوم

اولین موتور دایملر

Hippolyte taine.jpg تن

Glycerius ↑
Ramathibodi ↑
English Wars of the Roses ↑
Engelbert Dollfuss ↑
Forth Bridge ↑
William Godwin ↑
Alexander Popov ↑
George Gamow ↑
Charles Scott Sherrington ↑
Marguerite Duras ↑
John Adams ↑
Bud Dajo ↑
Politburo ↑
Trpimir ↑
Venera 14 ↑
Vazgen Sargsyan ↑
Gerardus Mercator ↑
Antonio Vivaldi ↑
Austen Henry Layard ↑
Rosa Luxemburg ↑
Charles Herbert Colvin ↑
Georges Dumézil ↑
Pier Paolo Pasolini ↑
Saint Casimir ↑
Franz Mesmer ↑
Pierre-Simon Laplace ↑
Jean-François Champollion ↑
Nikolai Gogol ↑
Nikolai Leskov ↑
Anna Akhmatova ↑
Julius and Ethel Rosenberg ↑
Georgy Maksimilianovich Malenkov ↑
Svetlana Alliluyeva ↑
Ferdinand Magellan ↑
Nicolaus Copernicus ↑
Samuel Colt ↑
Mefistofele ↑
Arrigo Boito ↑
Bayer ↑
Michelangelo ↑
Aaron Lufkin Dennison ↑
Zhou Enlai ↑
Donald Davidson ↑
Harald Schumacher ↑
Hippolyte Taine ↑
Gottlieb Daimler ↑
Gutzon Borglum ↑
Hugo Chávez ↑

ادامه مطلب: ماه اسفند: شانزدهم تا هجدهم

رفتن به: صفحات نخست و فهرست کتاب