بخش چهارم:ساختارشناسي من
گفتار نخست: زمينهچيني
1. من توصيفي از سوژه است که به سطح روانشناختي تعلق داشته باشد. از آنجا که سوژههاي انساني تجربيات خود را در همين سطح بازنمايي ميکنند، منِ آشنايي که هر يک از ما به طور شهودي بدان دسترسي داريم نيز همان است که در اين سطح تصوير شده است.
من شبکهاي از دلالتها، مفاهيم، نمادها و روندها را در بر ميگيرد که توسط خودِ سوژه رمزگذاري، بازنمايي، و ادراک ميشوند. بنياديترين عنصرِ اين بازنمايي مفهوم خودانگاره است. خودانگاره تصوير ذهني من در ذهن من است.
سيستم هوشمندي که از سطح پيچيدگي کافي براي بازنمايي جهان خارج و رمزگذاري عناصر و رخدادهاي آن برخوردار باشد، ميتواند آگاه تلقي شود. اما مفهوم خودآگاهي تنها شايستهي نظامي شناسنده است که اين پيچيدگي را به اوجي رسانده و امکان شناسايي خود را نيز به مثابه عنصري از چيزهاي حاضر در محيط به دست آورده باشد. اين سطح از پيچيدگي در نظام عصبي تمام آدميان سالم حاصل شده است و از اين رو آدميان، علاوه بر بازنمايي جهان خارج، خود را هم در ميانهي اين جهان بازنمايي ميکنند. من، علاوه بر رمزگذاري وروديهاي حسياي که به پديدارهاي جهان بيرون ارجاع ميکنند، خودِ اين روند رمزگذاري را نيز بار ديگر رمزگذاري ميکند و به اين ترتيب، علاوه بر آگاهي بر هستندههاي موضوع شناسايياش، به خودِ روند شناسايي نيز آگاه ميشود.
2. گرانيگاهي که اين شناسايي را توليد ميکند من است که با اين تدبير در ميان ساير چيزها، همچون عنصري از جهان و ديگرياي در چشم ديگريها، فهميده ميشود. تصويري که من به اين ترتيب در ذهن من ايجاد ميکند، خودانگاره نام دارد. همچنين تصوير من از ديگري، انگاره ناميده ميشود.
خودانگارهي من، در سطوح متفاوت فراز، عناصر گوناگوني را در بر ميگيرد. عناصر خودانگاره در سطوح زيستي، و به ويژه رواني، شالودهي آشناي منِ شهودي را بر ميسازند. عناصري که در سطوح اجتماعي و فرهنگي قرار دارند به ترتيب فرامن و من آرماني را پديد ميآورند. براي شناخت بهتر اين سه بخشِ هويت فردي، لازم است نخست نگاهي ساختاري به عناصر يادشده بيندازيم و بعد پويايي و روابط ميان اين عناصر را جداگانه تحليل کنيم. از اين رو، در ادامهي بحث نخست به تحليل ساختاري من در سطوح گوناگون فراز خواهم پرداخت و ريخت و شکل و شيوهي صورتبندي من در هر سطح را جداگانه وارسي خواهم کرد. آنگاه در بخشهاي بعدي به کارکرد من در هر يك از سطوح يادشده و پويايي عناصر دروني آن خواهم پرداخت. از آنجا که آماج اصلي متن کنوني مسائل جامعهشناختي مرتبط با سوژه است، در اينجا به شرح ديدگاههاي مشهور و رايجي که دربارهي پيکربندي سوژه و مدلسازي شخصيت وجود دارد، نميپردازم. تنها به عنوان مقياسي براي داوري، متغيرهاي اصلي موجود در نظريههاي ده تن از مشهورترين روانشناسان معاصر را در جدول شمارهي شش فهرست شدهاند.
جدول 6 : مقايسهی نظريههای شخصيتِ پیشنهادی از سوی ده روانشناس مطرح معاصر.
اعداد نشانگر اهمیت شاخصها در نظریه هستند: (0= متوسط، 1 = زیاد، 1- = کم)
ادامه مطلب: گفتار دوم: خودانگاره در سطح زيستشناختي
رفتن به: صفحات نخست و فهرست کتاب