ماه دی: نوزدهم تا بیست‌ویکم

ماه دی: نوزدهم تا بیست‌ویکم

نوزدهم دی

Image result for ‫احمد خان درانی‬‎

نوزدهم دی‌ماه روزی است که اغتشاش و آشوبی چشمگیر در سرزمین‌های پیرامونی دل ایرانشهر وجود داشته و با این حال کشور ایران کنونی در این میانه در سکون و آرامش به سر می‌برده است. در چنین روزی به سال 1138 احمدشاه دُرانی (تصویر بالا) که پس از مرگ نادرشاه می‌کوشید فتوحات او را در هند تکرار کند، در نبرد قات واقع در پنجاب بر قوای دولت ماراتا پیروز شد. اما بیشتر رخدادهای این روز به بخش‌های غربی و قلمرو عثمانی مربوط می‌شود. در 1294 قوای روسیه‌ی تزاری در نبرد ارزروم بر سپاهیان عثمانی غلبه کردند و در 1295 سپاهیان انگلیسی در نبرد رافا که در فلسطین درگرفت بر نیروهای عثمانی غلبه کردند. تا چهار سال بعد دولت عثمانی فرو پاشید و در 1299 اولین نبرد یونانی‌ها و ترک‌ها در اسکندرشهر در گرفت. در این درگیری که به نبرد اول اینونو^[1] شهرت یافت هجده هزار سرباز یونانی به یاری شورشیان اِثِم آمدند، اما یک سپاه شش‌هزار نفره‌ی عثمانی حمله‌شان را پس زد. Captured flags in Erzurum.jpg سربازان روسی با نُه درفش عثمانی که در جریان جنگ ارزروم به چنگشان افتاده بود

در بخش‌های شمالی قلمرو ایران‌زمین نیز رخدادی شایان ذکر واقع شده که به سال 1374 مربوط می‌شود و این زمانی است که چندصد تن از مبارزان داغستانی به منطقه‌ی کیزلیار^[2] که مقر بالگردهای روس بود حمله بردند و سه‌هزار تن از شهروندان روس مستقر در آن محل را گروگان گرفتند و در ۱۳۹۰ سقوط هواپیمای ایران ایر ۲۷۷ در نزدیکی اورمیه به مرگ ۷۷ سرنشین آن منتهی شد.

روز نوزدهم دی سال 1177 ویلیام پیت کهتر^[3]، نخست‌وزیر انگلستان، برای تجهیز سپاه در برابر ناپلئون، مالیات بر درآمدی بر مردم بریتانیایی بست که برابر با دو شیلینگ به ازای هر پوند درآمد بود. در 1236 آنسون جونز^[4] آخرین رئیس‌جمهور دولت تگزاس خودکشی کرد، در 1254 اسب وحشی، رئیس سرخپوستان، برای آخرین بار در جنگ با ارتش ایالات متحده رویارو قرار گرفت و در 1256 اومبرتوی اول^[5] شاه ایتالیا شد.

Image result for Iran Air Flight 277 سقوط هواپیما در اورمیه

گروگانگیری در کیزلیار

در چنین روزی به سال 1296 ارتش آمریکا در نبرد دره‌ی خرس^[6] بر سرخپوستان یاکویی پیروز شد. این آخرین مقاومت جنگاوران سرخپوست در برابر استیلای آمریکا بر سرزمین‌هایشان بود. در سال 1298 هجری خورشیدی عهدنامه‌ی ورسای اجرایی شد و به جنگ جهانی اول به طور رسمی پایان داد، در 1335 آنتونی ایدن^[7] نخست‌وزیر انگلستان به خاطر ناکامی در بازپس‌گیری کانال سوئز کناره‌گیری کرد و در 1342 گروهی از جوانان پانامایی (تصویر بالا) کوشیدند پرچم پاناما را بر فراز کانال پاناما که مالکیتش در اختیار آمریکا بود نصب کنند. در نتیجه سربازان آمریکایی بر رویشان آتش گشودند و شماری را به قتل رساندند.

شورش در پاناما

اسب وحشی

از جمله رویدادهای مذهبی هم اینکه در چنین روزی به سال 809 انگلیسی‌هایی که مرکز اقتدارشان در فرانسه شهر روئن بود، در همان جا دادگاهی برای محاکمه‌ی ژاندارک تشکیل دادند.

سربازان عثمانی در نبرد رافا

Yaqui prisoners.jpg نبرد دره‌ی خرس

رخدادهای علمی و فنی و فرهنگی مهم نوزدهم دی‌ماه هم به این قرار هستند. در سال 1217 آکادمی علوم فرانسه اعلام کرد که می‌توان با روش ابداع‌شده توسط لویی داگر^[8] موسوم به داگرئوتیپ^[9] عکس‌برداری کرد. در 1272 اولین تلفنخانه‌ی باتری‌دار آمریکا در لکسینگتون^[10] ماساچوست شروع به کار کرد، در 1305 فریتس لانگ^[11] فیلم علمی تخیلی متروپولیس را اکران کرد و در 1319 هواپیمای لنکستر^[12] برای نخستین بار در جریان جنگ دوم جهانی به پرواز در آمد. در 1385 هم استیو جابز^[13] به نمایندگی از شرکت اپل از اولین iPhoneرونمایی کرد.

Ritratto di Umberto I.jpg اومبرتوی اول

Anson jones.png آنسون جونز

برداشتن مجسمه‌ی فردیناند دو لِسِپ سازنده‌ی کانال سوئز هم‌زمان با اعلام ملی شدن آن

لویی داگر

نوزدهم دی زادروز این نامداران در قلمرو ایران‌زمین است که همگی‌شان چهره‌هایی فرهنگی هستند:‌ سرگئی پاراجانوف کارگردان گرجی (۱۳۰۳)، محمد اسحاق خان مورخ هندی (1324) و جواد علیزاده کاریکاتوریست ایرانی (1331). اکبر هاشمی رفسنجانی هم در سال 1395 درگذشت.

Javad alizadeh.jpg

جواد علیزاده و نمونه‌ای از کارهایش

فیلم متروپولیس

Sergei Parajanov. 1. Yuri Mechitov.jpg سرگئی پاراجانوف

در میان مردم سایر نقاط جهان جوآن بائز^[14] خواننده‌ي آمریکایی در چنین روزی به سال 1319 زاده شد و این افراد در آن درگذشته: گالیلئو گالیله^[15] (1020) و یوهان اشتراوس سوم^[16] آهنگساز اتریشی (1317).

Justus Sustermans - Portrait of Galileo Galilei, 1636.jpg گالیله

اشتراوس

بیستم دی

$G:\pix\projects\iranzamin\modern\11chronicle\1285-1300\رشدیه (1).jpg$ میرزا حسن رشدیه

$G:\pix\projects\iranzamin\modern\11chronicle\1230-1275\امیر کبیر.jpg$ امیر کبیر

یکی از مناسبت‌های مهم بیستم دی‌ماه آن است که در این روز به سال ۱۲۳۰ هجری خورشیدی امیرکبیر در حمام فین کاشان به قتل رسید. در همین روز به سال ۱۲۷۶ میرزا حسن رشدیه به تهران وارد شد و با پشتیبانی امین‌الدوله صدراعظم اصلاح‌طلب به تأسیس مدارس جدید خود همت گماشت. درست ده سال بعد کشمکش‌های میان مشروطه‌‌خواهان و مستبدین در اوج خود بود. روز شنبه بیستم دی سال ۱۲۸۶ عشایر متمردی که در جریان تجاوز قوای عثمانی به خاک کشور با ایشان همدست شده بودند با دوازده‌هزار سوار زیر فرماندهی محمد فریق پاشا به ساوجبلاغ حمله کردند و عبدالحسین میرزا فرمانفرما که با عده‌ی کمی سرباز در آنجا مستقر بود تقریباً با دست خالی تا بیست روز حملاتشان را دفع کرد و از سقوط شهر جلوگیری کرد. درست یک سال بعد دومین جنگ تبریز درگرفت که در آن رهبری مستبدین بر عهده‌ی صمدخان و فرماندهی مشروطه‌خواهان بر دوش ستارخان بود. در این روز به سال ۱۲۸۷ داشناک‌های ارمنی از طرف اردوی مشروطه به مقر صمدخان شبیخون زدند و تلفات سنگینی بر او وارد آوردند.

در ۱۲۹۶ نيروهاي انگليسي پاطاق و قصر شيرين را به تصرف درآوردند. پس از پایان این آشفتگی‌ها دولتمردان مشروطه‌خواه در عصر رضاشاهی به فعالیت پرداختند و برخی برکشیده شدند و برخی شکست خوردند. در سال ۱۳۱۴ حسن وثوق‌الدوله رئیس‌الوزرای سابق به جای محمدعلی فروغی به ریاست فرهنگستان منصوب شد و در ۱۳۱۶ فیروز میرزا نصرت‌الدوله به سن پنجاه‌و‌هشت‌سالگی در زندان سمنان درگذشت و در سال ۱۳۵۸ به دنبال پیروزی انقلاب اسلامی مظفر بقایی در یک مهمانی در حضور حدود صد تن از هوادارانش اعلام بازنشستگی سیاسی کرد. با این همه کمی بعد دستگیرش کردند و در زندان جان داد. در 1383 هم محمود عباس، پس از یاسر عرفات، به ریاست‌جمهوری فلسطین برگزیده شد.

بیستم دی‌ماه به شکل غریبی با رخدادهای کشور نوپای پاکستان تقارن پیدا کرده است. در سال 1344 با امضای عهدنامه‌ی تاشکند جنگ دو کشور تازه‌تأسیس هند و پاکستان پایان یافت، در 1350 شیخ مجیب‌الرحمن که نُه ماه را در زندان‌های پاکستان گذرانده بود به بنگلادش که تازه استقلال یافته بود رفت و رئیس‌جمهور آنجا شد و به این ترتیب پاکستان شرقی و غربی به دو کشور مجزا تقسیم شد. در 1390 بمبی که در دفتر خیبر در پاکستان گذاشته شده بود به مرگ ۳۰ تن و زخمی شدن ۷۸ نفر منتهی شد و در 1393 تصادف یک تانکر حمل نفت در راه شکارپور به کراچی در پاکستان که در منطقه‌ی گلشن حدید رخ داد به مرگ ۶۲ تن انجامید.

Afbeeldingsresultaat voor ‫تانکر پاکستان ۲۰۱۵‬‎ انفجار تانکر در گلشن حدید

در چنین روزی به سال ۴۹ پیش از میلاد یولیوس سزار سپهسالار رومی با نقض فرمان سنای رم از رود روبیکون^[17] عبور کرد و با سپاهیانش به‌سوی رم پیش رفت تا قدرت را به دست بگیرد. در سال نهم میلادی وانگ مانگ که یکی از دولتمردان سلسله‌ی هان بود و قدرت را غصب کرده بود، اعلام کرد که اراده‌ی آسمان بر این قرار گرفته که دودمان پادشاهی چین تغییر کند. در نتیجه دودمان هان منقرض شد و وانگ مانگ سلسله‌ی شین را بنیان نهاد.

در سال 727 مردم بازل^[18] با این گمان که یهودیان شهرشان با جادوگری عامل ایجاد طاعون شده‌اند، ششصد یهودی شهروند بازل را با غل‌وزنجیر در اتاقکی چوبی در جزیره‌ای گرد آوردند و همه را سوزاندند. در 1301 سربازان فرانسوی و بلژیکی در واکنش به پرداخت‌نشدن غرامت جنگی‌شان از سوی آلمان منطقه‌ی صنعتی روهر^[19] را اشغال کردند.

نقشه‌ی قلمرو روم در حدود زمانی که سزار از رود روبیکون گذشت

Image result for Basel massacre of Jews کشتار یهودیان در بازل

این روز در ضمن با عقد پیمان‌ها و عهدنامه‌ها هم تقارنی داشته است. در 1324 اولین نشست مجمع عمومی سازمان ملل در لندن با حضور نمایندگان پنجاه و یک کشور آغاز به کار کرد و در 1362 دولت ایالات متحده‌ی آمریکا و واتیکان برای نخستین بار پس از ۱۱۷ سال ارتباط دیپلماتیک رسمی با هم برقرار کردند. دلیل غیاب این ارتباط آن بود که در 1245 کنگره‌ی آمریکا صرف هزینه‌های دولتی برای گسیل نماینده به قدرت‌های مذهبی مثل واتیکان را ممنوع ساخته بود. از سوی دیگر در سال 1363 دانیل اورتگا به رهبری نیکاراگوآ رسید و سوگند خورد سیاست کمونیستی را ادامه دهد و به اردوگاه شوروی وفادار بماند.

دولت شین

Portrait of Thomas Paine.jpg تامس پین

رخدادهای فرهنگی و فنی جالب‌توجهی هم در بیستم دی واقع شده است. در سال 1154 توماس پین^[20] کتاب «عقل سلیم» را در دفاع از انقلاب آمریکا منتشر کرد که اثری چشمگیر بر انقلابیون فرانسوی هم داشت. در سال 1171 ژان پیر بلانشار^[21] اولین کسی بود که در آمریکا بالون‌سواری کرد. در 1241 قطار زیرزمینی متروپولیتن که اولین خط راه‌آهن زیرزمینی جهان است پادینگتون^[22] و فارینگدون^[23] را به هم متصل کرد و عصر تأسیس خطوط زیرزمینی راه‌آهن در بریتانیا را آغاز کرد، در 1248 جان دی راکفلر^[24] شرکت استاندارد اویل^[25] را تأسیس کرد و در 1279 اولین سفره‌ی نفتی در تگزاس کشف شد. در 1305 لوئیس مایر^[26] مدیر شرکت متروگلدوین مایر^[27] آکادمی علوم و هنرهای تصویر متحرک را در لس‌آنجلس تأسیس کرد و در 1393 در جریان یک مراسم کفن و دفن در موزامبیک آبجویی که به عمد با صفرای کروکدیل آلوده و مسموم شده بود به مرگ ۵۶ تن و بستری شدن دویست تن منتهی شد.

Daniel Ortega (cropped).jpg اورتگا

John D. Rockefeller 1885.jpg راکفلر

Sheikh Mujibur Rahman in 1950.jpg مجیب‌الرحمن

از زادگان این روز اسماعیل حمامی‌زاده (دده‌افندی) استاد نی و آواز در عثمانی است که در 1156 زاده شد، روز دوشنبه بیستم دی سال ۱۲۲۶ (۳ صفر ۱۲۶۴ ق.) هم آیت‌الله سید عبدالحسین موسوی نجفی لاری در نجف زاده شد که بعدتر به یکی از نقش‌آفرینان مهم جنبش مشروطه تبدیل شد. در سال ۱۲۷۳ صغیر اصفهانی شاعر مکتب بازگشت زاده شد و در ۱۳۴۶ محمد کاظم کاظمی شاعر معاصر در هرات دیده به جهان گشود. در 660 هم ابوعثمان سعید بن حکم قُرشی حاکم مایورکا درگذشت.

Afbeeldingsresultaat voor Mozambique funeral beer poisoning مسمومیت مرگبار در موزامبیک

Portrait of Linnaeus on a brown background with the word "Linne" in the top right corner کارل لینه

در میان انیرانیان ارنست نولته^[28] فیلسوف و مورخ آلمانی در ۱۳۰۲ زاده شد و ساموئل کلت^[29] مخترع هفت تیر (1240)، ناپلئون سوم^[30] (1251)، توماس هاردی^[31] شاعر و داستان‌نویس انگلیسی (1306)، فرانچسکو روسی^[32] کارگردان ایتالیایی (1393)، دیوید بووی^[33] خواننده‌‌ی انگلیسی (1394) و زیگموند باومن^[34] جامعه‌شناس لهستانی (1395) در این روز درگذشته‌اند.

اسماعیل حمامی‌زاده

Thomashardy restored.jpg توماس هاردی

Afbeeldingsresultaat voor Ernst Nolte ارنست نولته

Zigmunt Bauman na 20 Forumi vydavciv(Cropped).jpg باومن

بیست‌ویکم دی

روز دوشنبه بیست‌ویکم دی‌ماه سال ۱۲۴۲ (۱ شعبان ۱۲۸۰ ق.) اولین شماره از روزنامه‌ی علمیه به‌سردبیری اعتضادالسلطنه انتشار یافت. این نشریه به شکل ماهانه منتشر می‌شد و سه‌زبانه بود و متون پارسی و عربی و فرانسوی داشت که رده‌ی آخر را موسیو ریشار خان ویرایش می‌کرد. درست چهل‌وشش سال بعد به‌سال ۱۲۸۷ باز در دوشنبه‌ای بود که سید حسن تقی‌زاده و شیخ محمد خیابانی در مجلس ایالتی تبریز در حضور جمعیتی بزرگ از مشروطه‌خواهان سخنرانی کردند و تأکید کردند که مجاهدان مسلح باید از قوانین اخلاقی سختگیرانه‌ای پیروی کنند و به‌ویژه از قتل‌وغارت دشمنان بپرهیزند. در 1391 هم در یک زنجیره از بمب‌گذاری‌ها در پاکستان ۱۳۰ نفر کشته و ۲۷۰ تن زخمی شدند.

Afbeeldingsresultaat voor January 2013 Pakistan bombings بمب‌گذاری در پاکستان

کشتار ورزشگاه کنستانتینوپل

ختنی‌ها

در چنین روزی به سال ۵۳۲ میلادی دعوا میان هواداران دو قهرمان مسابقه‌ی گردونه‌سواری (تیم آبی‌ها و تیم سبزها) در ورزشگاه کسنتانتینوپل به زدوخورد و شورشی انجامید که در نهایت به دستور امپراتور یوستی‌نین و به‌دست بلیزاریوس با خشونت تمام سرکوب شد. بلیزاریوس سی‌هزار نفر از مردمی را که در ورزشگاه گرد آمده بودند محاصره کرد و بر ایشان تاخت و به این ترتیب سپاهیان بیزانسی بیش از نیمی از مردم پایتخت بیرانس را کشتار کردند و سی‌هزار کشته به جا گذاشتند. حدود پانصد سال بعد در بیست‌ویکم دی سال 325 هجری خورشیدی شاه ختن که احتمالا یَبغو نام داشته و بیشتر با اسم چینی‌شده‌اش یِلو دِگوانگ (امپراتور تای‌زونگ از دودمان لیائو) شهرت دارد، با سپاهیان ختنی به قلمرو جین پسین حمله کرد و این دولت را از میان برد.

Défense de Rorke's Drift.jpg

یک هزاره بعد عصر استعمار آغاز شده بود و بیشتر کشمکش‌های این روز به این موج ربط پیدا می‌کرد. در سال 1257 جنگ میان انگلیسی‌ها و زولوها در آفریقای جنوبی آغاز شد و استعمارگران بریتانیایی در نخستین موج حمله‌شان شانزده هزار سرباز را وارد قلمرو زولوها کردند (تصویر بالا) و در 1320 ژاپنی‌ها در جریان جنگ جهانی دوم کوالالامپور را گرفتند و به قوای استعمارگر هلندی در تاراکان در بورنئو حمله بردند.

در بیست‌ویکم دی سال 1324 انور خوجه دبیر حزب کمونیست آلبانی که توسط شوروی پشتیبانی می‌شد تشکیل جمهوری خلق آلبانی را اعلام کرد و خود رهبری‌اش را بر عهده گرفت، در 1335 کنوانسیون آفریقا در داکار سنگال تأسیس شد و در 1350 پاکستان شرقی پس از استقلال از پاکستان غربی اسم خود را به بنگلادش تغییر داد. در 1376 هم نزدیک به پنجاه مرد مسلح وهابی به روستای سیدی حامد در سی‌کیلومتری جنوب الجزیره حمله کردند و مردم روستایی از جمله کودکان و زنان را به قتل رساندند و یک کافه را که مردم در آن فیلم تماشا می‌کردند با بمب منهدم کردند. در این کشتار بین صد تا چهارصد تن از مردم بی‌دفاع قتل‌عام شدند (تصویر زیر).

Gerelateerde afbeelding

در چنین روزی به سال 947 اولین بازی بخت‌آزمایی (لاتاری) در لندن انجام پذیرفت، در 949 به اشراف اتریشی حق آزادی دین اعطا شد! در 1137 اولین بیمه‌ی عمر در فیلادلفیا فروخته شد، در 1165 ویلیام هرشل^[35] دو ماه اورانوس –تیتانیا^[36] و اوبِرون^[37]– را کشف کرد و در 1294 اُسوالد بویلکِه^[38] خلبان نامدار آلمانی به خاطر عملیات درخشانش در جنگ جهانی اول بالاترین مدال جنگی را از امپراتور دریافت کرد. او به نخستین رزم‌آرا و متخصص تاکتیک در جنگ هوایی تبدیل شد.

HODŽA druhá míza.jpg انور خوجه

Luther Terry photo portrait as surgeon general.jpg لوتر تری

امیلیا ارهارت

در 1289 دانشکده‌ی حقوق دانشگاه فیلیپین آغاز به کار کرد و در میان نخستین دوره‌ از دانشجویانش سه نفر بعدتر به ریاست جمهوری این کشور رسیدند. در 1293 مجلس نمایندگان آمریکا درخواست گروه‌های مدنی برای اعطای حق رأی به زنان را ناپذیرفتنی دانست و رد کرد. در سال 1300 برای اولین بار در انسان از انسولین برای درمان مرض قند استفاده شد، در 1313 آملیا ارهارت^[39] بانوی خلبان ماجراجو اولین زنی بود که به تنهایی از هاوائی تا کالیفرنیا پرواز کرد. در 1342 هم در شرایطی که شرکت‌های دخانیات با همدستی گروهی از روان‌شناسان و پزشکان مزدور به تبلیغات دروغین درباره‌ی بی خطر بودن سیگار مشغول بودند، رئیس انجمن جراحان آمریکا لوتر تِری^[40] مقاله‌ای منتشر کرد و در آن اعلام کرد که مصرف سیگار برای تندرستی خطرناک است.

Mostafa Ahmadi Roshan by Mbazri.jpg مصطفی احمدی

Oswald Boelcke (ca. 1916).jpg اُسوالد بویلکِه

Audience de Möngke.jpeg مونگکه خان مغول

از میان مردم ایران‌زمین دو چهره‌ی نامدار در این روز درگذشته‌اند. در 1390 مصطفی احمدی‌روشن فیزیک‌دان ایرانی در سوءقصدی با بمب کشته شد و در ۱۳۹۲ علیرضا فرهمند خبرنگار باسابقه و نویسنده و مترجم نامدار درگذشت. زاده‌ی نامدار این روز هم مونگکِه‌خان فرمانروای مغول است که در سال 587 دیده به جهان گشود.

در میان انیرانیان این نامداران در این روز زاده شده‌اند: تئودوسیوس امپراتور روم (۳۴۷ میلادی)، میشل نی^[41] سردار فرانسوی (۱۱۴۸) و آلبرت هوفمان^[42] شیمی‌دان سوئیسی و کاشف ال‌اس‌دی (1284).

سیاهه‌ی رفتگان مشهور بیست و یکم دی‌ماه نیز به این قرار است: دومِنیکو گیرلاندایو^[43] نقاش ایتالیایی (872)، کارل لینه^[44] طبیعی‌دان سوئدی (1156)، تئودور شوان^[45] زیست‌شناس آلمانی (1260)، ژرژ اوژن هاسمان^[46] مهندس و طراح نقشه‌ی شهر پاریس مدرن (1269)، لعل بهادر شاستری دومین نخست‌وزیر هند (1344)، ادموند هیلاری^[47] کوهنورد و فاتح اورست (1386) و آریل شارون^[48] نخست‌وزیر اسرائیل (1392).

Pala degli innocenti, ghirlandaio, autoritratto, dettaglio.jpg گیرلاندایو

Edmund Hillary, c. 1953, autograph removed.jpg ادموند هیلاری

Georges-Eugène Haussmann - BNF Gallica.jpg ژرژ هاسمان

Theodor Schwann Litho.jpg تئودور شوان

First Battle of İnönü ↑
Kizlyar ↑
William Pitt the Younger ↑
Anson Jones ↑
Umberto I ↑
Battle of Bear Valley ↑
Anthony Eden ↑
Louis-Jacques-Mandé Daguerr ↑
Daguerreotype ↑
Lexington ↑
Fritz Lang ↑
Lancaster ↑
Steve Jobs ↑
Joan Baez ↑
Galileo Galilei ↑
Johann Strauss III ↑
Rubicon ↑
Basel ↑
Ruhr ↑
Thomas Paine ↑
Jean-Pierre Blanchard ↑
Paddington ↑
Farringdon ↑
John D. Rockefeller ↑
Standard Oil ↑
Louis B. Mayer ↑
Metro-Goldwyn-Mayer ↑
Ernst Nolte ↑
Samuel Colt ↑
Napoleon III ↑
Thomas Hardy ↑
Francesco Rosi ↑
David Bowie ↑
Zygmunt Bauman ↑
William Herschel ↑
Titania ↑
Oberon ↑
Oswald Boelcke ↑
Amelia Earhart ↑
Luther Terry ↑
Michel Ney ↑
Albert Hofmann ↑
Domenico Ghirlandaio ↑
Carl Linnaeus ↑
Theodor Schwann ↑
Georges Eugene Haussmann ↑
Edmund Hillary ↑
Ariel Sharon ↑

ادامه مطلب: بیست‌ودوم تا بیست‌وچهارم

رفتن به: صفحات نخست و فهرست کتاب