ماه بهمن: چهارم تا ششم
چهارم بهمن
شریمان چیماجی بلال
قتل کالیگولا
روز چهارم بهمن سال ۴۱ میلادی کالیگولا، امپراتور خونخوار روم، پس از آن که به بهانهی عروسی با دختر شاه اشکانی با سپاهیانش وارد میانرودان شد و در مجلس عروسی بزرگان خاندان اشکانی را کشتار کرد، پس از غارت روستاهای سر راهش وقتی که کنار جاده مشغول ادرارکردن بود بهدست نگهبانان خودش که از انتقام ایرانیان هراسان بودند، به قتل رسید.
در روز چهارشنبه، چهارم بهمن سال ۱۱۸۸ هجری خورشیدی، محمدعلی دولتشاه پسر مهتر فتحعلیشاه که برای فتح میانرودان و بازپسگیری این قلمرو به این سو لشکر کشیده بود، بر سپاهیان عثمانی غلبه کرد و تا بغداد پیش رفت. اما درست در همین هنگام اپیدمی بیماری وبا در عراق آغاز شد و خودش و بخشی از سپاهیانش را از پای در آورد. در سال ۱۳۳۲ هم انبار مهمی از اسلحه و مهمات حزب توده در محلهی داودیهی تهران کشف شد.

شوئیچی یوکوئی در دوران جنگ (بالایی) و پس از یافتهشدن
درگیری اروپاییان الجزیره با دولت
در چهارم بهمن 893 هجری خورشیدی، فرانسیس شاه فرانسه تاجگذاری کرد. در سال 1117 شریمان چیماجی بلال پیشوا سردار برجستهی دولت ماراتا که پرتغالیها را از ساحل غربی هند بیرون راند، بر قوای استعماری غلبه کرد و دژ تاراپور را از ایشان گرفت. در 1213 ششصد تن از بردگان سیاهپوست در باهیای برزیل که مسلمان بودند سر به شورش برداشتند و جریانی را آغاز کردند که پس از نیم قرن به الغای بردگی در این سرزمین انجامید و در 1240 بخارست پایتخت رومانی شد.
در سال 1321 مراسم اختتامیهی کنفرانس کازابلانکا که دیدار روزولت و چرچیل گرانیگاه آن بود، انجام پذیرفت و این دو بیانیهی مشترکی را دربارهی پایان جنگ خواندند. در چهارم بهمن 1350 هم اتفاق غریبی رخ داد و معلوم شد سرجوخه شوئیچی یوکوئی[1] از سپاهیان ژاپنی همچنان پس از سی سال که از جنگ دوم جهانی میگذشت، در جنگلهای گوآم به جنگ ادامه میدهد. او افسری بود که پس از تسلیم ژاپن شکست را نپذیرفت و همچنان مانند دوران جنگ در جنگل زندگی میکرد!
رخداد دیگر اینکه در چنین روزی به سال 1355 در جریان گذار دولت اسپانیا به نظام مردمسالارانه یک دسته از فاشیستها به دفتر اتحادیهی کارگری محلهی آتوچا[2] در مادرید که مرکز سازماندهی کمونیستها بود حمله کردند و پنج تن را به قتل رساندند و چهار نفر دیگر را زخمی کردند. در 1375 مادلین آلبرایت[3] اولین زنی بود که در آمریکا به مقام وزارت امور خارجه رسید. در 1379 هم پنج تن در میدان تیانآنمن اقدام به خودسوزی ناموفقی کردند. ناظران عقیده دارند این حرکت برنامهی طراحیشده توسط حزب کمونیست چین بود تا با منسوبکردن ایشان به فرقهی فالونگونگ پیگیرد و دستگیری اعضای این گروه را شدت ببخشند.
فاشیستهای اسپانیایی
زلزلهی شیلی
فرانسیس فرانسوی
آلبرایت
در چنین روزی به سال 1167 کالج جرجتاون که اولین دانشگاه کاتولیک آمریکا بود در مریلند گشایش یافت و در 1235 دانشگاه کلکته افتتاح شد. در 1293 الکساندر گراهام بل نخستین خط تلفنی را که شرق و غرب آمریکا را به هم متصل میکرد، افتتاح کرد و از نیویورک با توماس واتسون در سانفرانسیسکو صحبت کرد. در 1302 اولین مسابقات المپیک زمستانی در شامونیکس[4] فرانسه و در کوههای آلپ گشایش یافت. در 1317 مرگبارترین زلزلهی تاریخ شیلی به مرگ ۲۸هزار نفر منتهی شد. در 1324 آژانس انرژی اتمی در سازمان ملل تأسیس شد. در 1362 شرکت اپل اولین رایانهی شخصی مکینتاش[5] را در آمریکا به بازار عرضه کرد، و در 1368 ژاپن سفینهی بیسرنشین هیتِن[6] را که بزرگترین مَهنورد بود بهسمت ماه پرتاب کرد.
فرشچیان
دابژانسکی
بومارشه
هادریان
در میان مردم ایران زمین مهمترین زاد و مرگ این روز به روز جمعه چهارم بهمن سال ۱۹۸ هجری خورشیدی مربوط میشود که در آن امام محمد بن ادریس شافعی بنیانگذار مذهب شافعی درگذشت و برای بخش عمدهی تاریخ دوران اسلامی ایران بخش بزرگی از مردم پیرو او بودند. در میان زادگان میتوان از ادوارد شوادنادزه سیاستمدار گرجی نیز یاد کرد که کارگزار کمونیستها بود و سیاهبختی فراوان برای مردم گرجستان به ارمغان آورد و به سال 1306 زاده شد. در همین روز به سال 1308 هم محمود فرشچیان زاده شد.
زادگان دیگر این روز عبارتاند از: هادریان امپراتور روم (۷۶ میلادی)، پیر بومارشه[7] نمایشنامهنویس فرانسوی (1110 هجری خورشیدی)، سوبهاس چاندرا بوز[8] سیاستمدار هندی (1275)، تئودوسیوس دوبژانسکی[9] زیستشناس و ژنتیکدان اوکراینی (1278)، میچیو کاکو[10] فیزیکدان آمریکایی (1325)، آلن سوکال[11] فیزیکدان و فیلسوف آمریکایی (1333).
وینستون چرچیل[12] (1343) و ماروین مینسکی[13] دانشمند رایانهی آمریکایی و از پیشگامان هوش مصنوعی (1394) هم در این روز درگذشتهاند.
کاکو
سوکال
سوبهاس چاندرا بوز
مینسکی
ادوارد شواردنادزه
پنجم بهمن
اعضای فرقهی دموکرات آذربایجان با عکس استالین
در چنین روزی به سال ۱۲۹ هجری خورشیدی سپاهیان خراسانی و شیعیان با رهبری عبدالله بن علی و ابوعون در نبرد زاب در حوالی اربیل بر نیروهای اموی پیروز شدند و به این ترتیب میانپردهی ناخوشایند دوران بنی امیه در تاریخ ایرانزمین از سر گذشت. سپاهِ شورشیان سیوپنجهزار تن و سپاه امویان که زیر فرمان خلیفه مروان دوم (حمار) میجنگید بین ۱۲۰ تا ۱۵۰هزار تن عده داشت.
در تاریخ معاصرمان در سال ۱۳۰۰ مجلس شورای ملی لایحهی اعزام شصت نفر محصل نظامی به اروپا را تصویب کرد، و در همین روز به دستور سردارسپه وزیر جنگ ادارهی کل غله و نان و ادارهی کل خالصهجات ضمیمهی وزارت جنگ شد. دو سال بعد در ۱۳۰۲ ماژور ابوالقاسم لاهوتی افسر کرمانشاهی هوادار بلشویکها سر به شورش برداشت و کوشید تبریز را فتح کند؛ اما شکست خورد. ربع قرن بعدتر بار دیگر همفکران لاهوتی کوشیدند تبریز را از ایران جدا سازند ولی باز شکست خوردند و در همین روز به سال ۱۳۲۵ در زنجان دادگاهی برای محاکمهی اعضای فرقهی دموکرات آذربایجان تشکیل شد تا به جنایتشان رسیدگی کند.
آن بولین
نبرد میکاتاگاهارا
پنجم بهمن در اروپا با تاجگذاری شاهان و قراردادهای سیاسی تقارنی داشته است. در چنین روزی به سال ۴۱ میلادی کلاودیوس به امپراتوری روم برگزیده شد (تصویر زیر). در 911 هانری هشتم پنهانی با آن بولین[14] ازدواج کرد، و در 951 تاکِدا شینگِن[15] با ۳۵هزار سرباز در نبرد میکاتاگاهارا[16] بر سپاهیان یازدههزارنفرهی ایِهیاسو توکوگاوا[17] پیروز شد.
در پنجم بهمن سال 1296 اوکراین از دولت بلشویکی روسیه اعلام استقلال کرد. در 1320 متفقین بانکوک را بمباران کردند و در نتیجه سیام (تایلند) که تا این لحظه بیطرف بود به هواداری از ژاپنیها به انگلستان و آمریکا اعلان جنگ داد. در 1330 شورشیان در قاهره محلهی مربوط به انگلیسیها و طبقهي وابسته به ایشان را به آتش کشیدند و در این میان حدود بیست نفر کشته شدند. در 1333 وضعیت جنگی میان آلمان و شوروی که از میانهی جنگ جهانی دوم برقرار بود خاتمه یافت و در 1339 رئیسجمهور کندی برای اولین بار مصاحبهای مطبوعاتی ترتیب داد که بهطور زنده از تلویزیون پخش میشد. در 1349 هم عیدی امین با کودتایی میلتون اوبوتی[18] را از قدرت کنار زد و خود دیکتاتور اوگاندا شد.
آگهی «رژهی عروسی»
عیدی امین
ریشارد اشتراوس
این روز در ضمن با تأسیس نهادها و شهرهای مدرن هم مصادف بوده است. در سال 932 شهر سائوپولو در برزیل بنیان نهاده شد. در 953 غارتگران پرتغالی اردوگاهی در آنگولا برای خود درست کردند که بعدتر به شهر لواندا پایتخت امروزین این کشور تبدیل شد. در 1133 دانشگاه مسکو تأسیس شد و در 1257 بانک ملی بلغارستان تأسیس شد.
رخدادهای فرهنگی و اجتماعی این روز هم بسیار بودهاند. در 1236 آهنگ «رژهی عروسی» ساختهی فلیکس مندلسون[19] که به مناسبت ازدواج شاهزاده ویکتوریا دختر ملکه ویکتوریای انگلستان و فریدریش شاه پروس ساخته شده بود، اجرا شد و بهسرعت به موسیقی عروسی محبوب اروپاییان تبدیل شد و در 1287 ریشارد اشتراوس[20] اپرای الکترا را در اپرای دولتی درسدن[21] بر صحنه برد.
در سال 1325 توماس گلدسمیت[22] اولین بازی الکترونیکی به نام «لولهی اشعهی کاتدی[23]» را عرضه کرد. در 1342 شرکت ورزشی نوار آبی در دانشگاه اورگون تأسیس شد و بعدتر به نایک تغییر نام داد و در 1358 دولت هند بالاترین مدال افتخار این کشور یعنی بهارات راتنا[24] را به مادر ترزا داد. در 1376 هم پاپ ژان پل دوم در سفری تاریخی از کوبا دیدار کرد و در سخنرانیاش هم خواهان اصلاحات در کوبا و آزادی زندانیان سیاسی شد و هم تلاش آمریکا برای منزوی کردن کوبا را محکوم کرد.
در سال 1384 هم جوانا بارازا[25] (تصویر بالا) کشتیگیر مکزیکی دستگیر شد چون معلوم شد قاتلی سریالی است که بین ۴۲ تا ۴۸ پیرزن را به قتل رسانده است.
این روز زلزلهی بزرگ و مهمی را نیز تجربه کرده و آن به سال 909 هجری خورشیدی مربوط میشود که زلزلهی لیسبون به مرگ سیهزار تن منتهی شد و بحرانی در ایمان مردم به مفهوم عدل الهی و مشیت خداوند در ادارهی طبیعت ایجاد کرد.
در میان مردم ایرانزمین رفتگان این روز اغلب ساکن سرزمینهای پیرامونی حوزهی تمدن ایرانی بوده و اغلب گرایشی ایرانستیزانه هم داشتهاند؛ از جمله ابراهیم بن ولید خلیفهی اموی (128)، مهرماه سلطان ملکهی عثمانی (956) و علی حسن المجید تکریتی (1388) مشهور به علی شیمیایی پسرعموی صدام حسین و وزیر جنگ عراق که بمباران شیمیایی مخالفان صدام را مدیریت میکرد.
ژریکو
رابرت بویل
فریدریش یاکوبی
ویرجینیا ولف
ژوزف لویی لاگرانژ
در میان انیرانیان رابرت بویل[26] شیمیدان و طبیعيدان ایرلندی (1005)، ژوزف لویی لاگرانژ[27] ریاضیدان فرانسوی (1114)، فریدریش هاینریش یاکوبی[28] فیلسوف آلمانی (1121)، سامرست موآم[29] (1252) و ویرجینیا ولف[30] داستاننویس انگلیسی (1260) در این روز زاده شدهاند و گایسِریک[31] شاه وندالها (۴۷۷ میلادی)، تئودور ژریکو[32] نقاش فرانسوی (1202 هجری خورشیدی)، آل کاپون[33] گانگستر آمریکایی (1325) و آوا گاردنر[34] هنرپیشهی آمریکایی (1368) در این روز درگذشتهاند.
علی شیمیایی
آوا گاردنر
مهرماه خانم
ششم بهمن

روز ششم بهمن سال 943، حسین نظامشاه اول، شاه دِکَن، با سپاهی مشتمل بر هشتادهزار پیاده و سیهزار سواره در نبرد تالیکوت (تصویر بالا) بر ارتش دولت ویجایَهنَگَر که صدوچهلهزار پیاده و دههزار سواره و صد فیل جنگی داشت غلبه کرد و با منقرضکردن آخرین دولت هندو، قلمرو استیلای مسلمانان در هند را به کل شبهقاره گسترش داد. با این همه، در نهایت استعمار انگلیس بر این قلمرو غلبه کرد و نیروی خود را بر ریشهکنی زبان پارسی و فرهنگ ایرانی از شبهقاره متمرکز کرد. در این راستا بود که سرمقالهی روزنامهی پرنفوذ ساماچار دارپان که توسط میسیونرهای مسیحی منتشر میشد و کارگزار فرهنگی مستعمرهچیان بود و در ضمن با اصلاحطلبان بنگالی هم ارتباطاتی داشت، به تاریخ ۶ بهمن ۱۲۰۶ (۲۶ ژانویهی ۱۸۲۸م.) در سرمقالهاش با لحنی که قومگرایان امروزین را به یاد میآورد، نوشت «پارسی نباید در دادگاههای قضایی استفاده شود، همان طور که زبان موردتوجه هیچ دسته و گروهی نیست. اگر قرار است زبان خارجی اجباراً به کار گرفته شود، بهتر است که آن زبان انگلیسی باشد. سردبیر مقاله پیشنهاد میدهد که بنگالیها خودشان باید با ارائهی دادخواستی به حکومت در رسمیکردن زبان انگلیسی در دادگاهها پیشقدم شوند.»
روز سه شنبه ششم بهمن سال ۱۲۷۰ (۵ جمادی الثانی ۱۳۰۹ق) میرزای شیرازی حکم تحریم تنباکو را لغو کرد. درست سی سال بعد، در ۱۳۰۰، سلطان احمدشاه قاجار عازم سفر اروپا شد و برادرش حسینعلی میرزا اعتضادالسلطنه را به نیابت سلطنت برگزید. این دومین سفر او به فرنگستان بود و رضاخان سردارسپه، به اتفاق امیرلشکر محمودآقا و فرجالله خان تبریزی منشی خود، شاه را تا خانَقین بدرقه کرد. در سال 1305 هم ابن سعود با پشتیبانی انگلیسیها خود را شاه نجد خواند.
در چنین روزی در سال ۱۳۲۴، محمدعلی فروغی صدراعظم ایران در زمان اشغال بهدست متفقین دربارهی توافقنامهی سهجانبه در مجلس، برای دومین روز پیاپی، توضیح داد و تأکید کرد که منافع ملی کشور به این ترتیب بهتر برآورده میشود؛ اما یکی از حاضران که هوادار آلمان بود، سنگی به سویش پرتاب کرد و سرش را شکست. در همین روز فروغی از صدارت کنارهگیری کرد و قوامالسلطنه به جایش نخستوزیر شد.
در چنین روزی به سال ۱۳۳۲ بنای ساختمان هزار دستگاه خانهی بانکِ ساختمانی در اراضی نارمک خاتمه یافت. شش سال بعد، در ۱۳۳۸، کنفرانس قضائی کشور با شرکت رؤسای دادگستری استانها و شهرستانها در تهران تشکیل شد و در همین زمان ابوالحسن فروغی از فلاسفه و دانشمندان معروف معاصر و برادر محمدعلی فروغی مشهور در ۷۹سالگی درگذشت.
محمدعلی فروغی
فتح بارسلون
در 1317 نیروهای هوادار فرانکو که با سربازان ایتالیایی حمایت میشدند در جریان جنگ داخلی اسپانیا بارسلون را گرفتند. در 1322 محاصرهی نهصد روزهی لنینگراد با شکست نیروهای آلمانی شکسته شد. در سال 1328 قانون اساسی هند عملیاتی شد و راجندرا پراساد[35] اولین رئیسجمهور این کشور شد. در 1358 روابط دیپلماتیک اسرائیل و مصر برقرار شد. در 1376 هم بیل کلینتون در تلویزیون انکار کرد که با مونیکا لوینسکی[36] ارتباط جنسی داشته و بعدتر بهخاطر این دروغگویی سخت موردحمله قرار گرفت.
الماس کولینان
سکهی عربساسانی یزید دوم اموی
آرتور فیلیپ
در ششم بهمنماه مجموعهای از رخدادهای پراکندهی اجتماعی و فرهنگی هم رخ داده است. یکی آن که در سال 878 ویسنته یانییِز پینسون[37] اولین اروپایی بود که پایش به برزیل رسید، دیگری آن که در 1166 دریادار آرتور فیلیپ[38] از فرماندهان ناوگان انگلستان در استرالیا یک اردوگاه زندانیان را بنیان نهاد که بعدتر به سیدنی تبدیل شد. در 1259 توماس ادیسون و الکساندر گراهام بل شرکت تلفن شرق را تأسیس کردند. در 1283 بزرگترین الماس دنیا بهنام کولینان[39]، با ۳۱۰۶ قیراط وزن، در معدنی در پرتوریای آفریقای جنوبی پیدا شد و در سال 1304 هم جان لاگی بِیرد[40] از اولین تلویزیون رونمایی کرد.
شورش در زندان بارکیسیمتو
گراهام بل
در سال 1343 زبان هندی به زبان رسمی کشور هندوستان تبدیل شد؛ هرچند تا چهار سال بعد این فرمان بهخاطر مقاومت زبانهای دیگر اجرایی نشد. تا پیش از این هنگام، زبان پارسی زبان رسمی دولتهای هندی (چه در شمال و چه در جنوب) بود و پس از آن زبان دومی که رواج زیادی داشت اردو بود که با خط پارسی نوشته میشد و بخش بزرگی از آن وامواژههای ایرانی بود. زبان هندی در اصل لهجهی خاص مردم دهلی بود و زیرشاخهای از اردو محسوب میشد. در جریان اجرای برنامهی پارسیزدایی استعمارگران انگلیسی، این زبان در استان بیهار به صورت زبان رسمی درآمد و جایگزین اردو شد. همزمان گروهی از روشنفکران وابسته به استعمارگران آن را زبانی مجزا و مستقل قلمداد کردند و به جای خط پارسی آن را با خط دِوانگَری نوشتند که در اصل برای نوشتن سانسکریت کاربرد داشت. دستور زبان هندی تازه در سال ۱۳۳۷ و در اواخر دوران سیطرهی استعمار بر هند تدوین شد. در 1391 هم در جریان شورشی در زندان بارکیسیمِتو[41] در ونزوئلا پنجاه نفر کشته و ۱۲۰ نفر زخمی شدند.
بابل
مکآرتور
نروال
اوتو
فاتحپوری
در میان مردم وابسته به حوزهی تمدن ایرانی بیشتر زادگان و رفتگان این روز در پیرامون این قلمرو و خارج از دل ایرانشهر زاده و زیستهاند. در سال 1304 فرمان فاتحپوری زبانشناس و ادیب پارسیگرای پاکستانی به دنیا آمد و در 102 یزید دوم بن عبدالملک خلیفهی اموی در اثر ابتلا به سل درگذشت. در سال 116 یوحنای دیلمی رهبر مسیحیان سُریانی که زادهی حدیثه در شام بود و پس از درمان بیماری حجاج بن یوسف ثقفی از طرف او اجازهی تبلیغ بین زرتشتیان را پیدا کرده بود، در صومعهای که در کاشغر بنا نهاده بود جان سپرد. در سال 564 عصمتالدین خاتون، همسر صلاحالدین ایوبی، فوت کرد و در ۱۳۱۲ خسروخان سردار ظفر از دنیا رفت.
در میان انیرانیان داگلاس مکآرتور[42] ژنرال آمریکایی و فاتح ژاپن (1258)، جان اکلز[43] عصبشناس اتریشی (1281)، نیکولای چائوشسکو[44] رئیسجمهور کمونیست رومانی (1296) در ششم بهمن زاده شدهاند و ژرار دو نِروال[45] شاعر و ادیب فرانسوی (1233)، نیکولائوس اوتو[46] مهندس آلمانی و مخترع موتور درونسوز (1269)، ایساک بابل[47] داستاننویس روس (1318)، لاکی لوچیانو[48] رئیس مافیای آمریکا (1340)، و لویس مامفورد[49] جامعهشناس شهر (1368) در این روز از دنیا رفتهاند.
- Shoichi Yokoi ↑
- Atocha ↑
- Madeleine Albright ↑
- Chamonix ↑
- Macintosh ↑
- Hiten ↑
- Pierre-Augustin Caron de Beaumarchais ↑
- Subhas Chandra Bose ↑
- Theodosius Dobzhansky ↑
- Michio Kaku ↑
- Alan Sokal ↑
- Winston Churchill ↑
- Marvin Minsky ↑
- Anne Boleyn ↑
- Takeda Shingen ↑
- Battle of Mikatagahara ↑
- Tokugawa Ieyasu ↑
- Milton Obote ↑
- Felix Mendelssohn ↑
- Richard Strauss ↑
- Dresden ↑
- Thomas T Goldsmith ↑
- Cathode Ray Tube ↑
- Bharat Ratna ↑
- Juana Barraza ↑
- Robert Boyle ↑
- Joseph-Louis Lagrange ↑
- Friedrich Heinrich Jacobi ↑
- William Somerset Maugham ↑
- Virginia Woolf ↑
- Gaiseric ↑
- Théodore Géricault ↑
- Al Capone ↑
- Ava Gardner ↑
- Rajendra Prasad ↑
- Monica Lewinsky ↑
- Vicente Yáñez Pinzón ↑
- Captain Arthur Phillip ↑
- Cullinan ↑
- John Logie Baird ↑
- Barquisimeto ↑
- Douglas MacArthur ↑
- John Eccles ↑
- Nicolae Ceaușescu ↑
- Gérard de Nerval ↑
- Nicolaus Otto ↑
- Isaac Babel ↑
- Lucky Luciano ↑
-
Lewis Mumford ↑
ادامه مطلب: ماه بهمن: هفتم تا نهم