ماه اسفند: اول تا سوم

ماه اسفند: اول تا سوم

اول اسفند

روز اول اسفند سال ۱۲۶۸ هجری خورشیدی، میرزا ملکم‌خان نخستین شماره از روزنامه‌ی قانون را در لندن منتشر کرد و این اولین روزنامه‌ی مدرن ایرانی بود که به انتقاد از شاه و دولت می‌پرداخت. در همین روز به سال ۱۳۰۵، مدرسه‌ی علوم سیاسی از وزارت امور خارجه جدا شد و به وزارت معارف پیوست. در همین روز رضاشاه لایحه‌ی تأسیس راه‌آهن را به مجلس برد و دو سال بعد در ۱۳۰۷ شعب بانك ملي ايران در بازار تهران و بازار بوشهر افتتاح شدند. در همین روز ميرزا احمدعلي سپهر مورخ‌الدوله به ریاست اداره‌ی ثبت اسناد و املاك شمال تهران رسید.

Image result for albania revolution 1991

در سال 1366، ‌مردم قره‌باغ در همه‌پرسی به جدایی از جمهوری آذربایجان و پیوستن به ارمنستان رأی دادند و بحرانی سیاسی را پدید آوردند و در 1369 مردم تیرانا پایتخت آلبانی بر ضد سیطره‌ی کمونیست‌ها تظاهرات کردند و مجسمه‌ی عظیم انور خوجه، بنیان‌گذار دولت کمونیستی آلبانی را سرنگون کردند (تصویر بالا).

Afbeeldingsresultaat voor 1835 Concepción earthquake زلزله‌ی کونسپسیون در شیلی

Edward Dembowski during Kraków Uprising 1846.PNG شورش لهستانی‌ها در کراکو

در اول اسفند سال 1027، هلندی‌ها با ۳۵۰۰ سرباز در نبرد دوم گواراراپس^[1] از قوای متحد ضداستعماری که ۲۶۰۰ نفر عده داشتند شکست خوردند و با به جا نهادن بیش از هزار کشته از فکر استیلا بر برزیل دست کشیدند. در 1186 ارتش روسیه بدون اعلان جنگ و غافلگیرانه به سوئد حمله کردند و نیمه‌ی شرقی این قلمرو را تصرف کردند و این همان بخشی است که به فنلاند تبدیل شد. 1224 لهستانی‌های استقلال‌طلب در کراکو^[2] سر به شورش برداشتند. در سال 1294، در جریان جنگ جهانی اول، نبرد خونین وردن^[3] در مرز فرانسه و آلمان آغاز شد. در 1297 کورت آیزنر^[4]، سوسیالیست آلمانی، کشته شد و در هیجان ناشی از این واقعه بلشویک‌ها شورشی مسلحانه کردند و در مونیخ قدرت را به دست گرفتند و جمهوری شوروی باواریا را تشکیل دادند و در 1311 آدولف هیتلر برای جذب منابع مالی برای حزب نازی نشست مشترکی با رهبران صنعتی آلمان برگزار کرد.

حمله‌ی روسیه به فنلاند

نبرد گواراراپس

دو فاجعه‌ی طبیعی هم در این روز رخ داده است: در 1213 زلزله شهر کونسپسیون^[5] در شیلی را ویران ساخت و در 1357 زلزله در منطقه‌ی آتشفشانی سینیلا در اندونزی باعث شد یک توده گاز سمی H₂S رها شود وبه مرگ ۱۴۹ روستایی منتهی گردد.

سکویا

آغازگاه نبرد وردن

در اول اسفند سال 1170، جرج واشینگتن فرمان تأسیس اداره‌ی پست آمریکا را امضا کرد. در سال 1182 اولین لوکوموتیو که با نیروی بخار کار می‌کرد در کارخانه‌ی ذوب آهن ولز به کار گرفته شد. در 1206، اولین شماره از مجله‌ی چیروکی فونیکس^[6] منتشر شد که با الفبای ابداعی سکویا زبان بومی سرخ‌پوستان را می‌نوشت. در 1250 موزه‌ی هنری متروپولیتن در نیویورک گشایش یافت و در همین روز به سال 1287 مانیفست فوتوریست‌ها در روزنامه‌ی ال فیگارو به چاپ رسید. در سال 1313 کارولین میکلسن^[7] اولین زنی بود که به قطب جنوب پای نهاد (تصویر زیر). در 1326، کمونیست‌ها در چکسلواکی با پشتیبانی شوروی کودتا کردند و کمی بعدتر یکی از رهبرشان چائوشسکو قدرت را برای چهل سال قبضه کرد.

Caroline Mikkelsen in 1935.jpg

در 1330 هواداران زبان بنگالی در دانشگاه داکا در پاکستان شرقی (بنگلادش) تظاهرات کردند. در 1341 مدیران استودیوهای فیلم‌سازی آمریکا پذیرفتند که وزارت جنگ فیلم‌هایشان را پیش از نمایش سانسور کند و در 1364 شوروی ایستگاه فضایی میر را به مدار زمین فرستاد که پانزده سال در مدار باقی ماند و ده سال مسکونی بود.

تظاهرات داکا در هواداری از زبان بنگالی

Muhammad Naguib 1953.jpg محمد نجیب

Photograph showing lines of soldiers assembled in a square facing a large wooden cross in the center and a low building or pavilion with 2 flanking spires hung with bells in the background ساخت موزه‌ی متروپولیتن

در میان مردم ایران‌زمین، هُوانِس تومانیان شاعر ارمنی (1247) و کریم باقری فوتبالیست ایرانی (1352) در اول اسفند زاده شدند و لعل‌شهباز قلندر، فیلسوف و صوفی (652) در چنین روزی درگذشته‌اند. در روز دوشنبه اول اسفند سال ۱۳۰۰ (۲۳ جمادی الثانی ۱۳۴۰ ق.) هم ملا حبیب‌الله علی‌مدد بن رمضان کاشانی از علمای شیعه درگذشت.

Deng Xiaoping.jpg دنگ‌شیائو پینگ

Nikolaus Kopernikus.jpg نیکولاس کوپرنیک

آرامگاه لعل شهباز قلندر

در میان انیرانیان این افراد در اول اسفند زاده شده‌اند: نیکولاس کوپرنیک^[8]، ریاضی‌دان لهستانی (851)، لودویگ بولتسمان^[9] فیزیک‌دان اتریشی (1222)، محمد نجیب اولین رئیس‌جمهور مصر (1279)، آلکسی کوسیگین^[10] نظامی روس و نخست‌وزیر اتحاد جماهیر شوروی (1282)، آن شریدان^[11] هنرپیشه‌ی آمریکایی (1293) و رابرت موگابه دیکتاتور زیمباوه (1302).

داگلاس

بولتسمان

Ferruccio Lamborghini.jpg لامبورگینی

بلانشو

رفتگان این روز هم عبارت‌اند از: فردریک داگلاس^[12] نویسنده‌ی مخالف برده‌داری آمریکایی (1273)، سر پرسی زاخاریاس کاکس^[13] (۱۳۱۵)، فروچیو لامبورگینی^[14] مؤسس شرکت خودروسازی لامبورگینی (1371)، دنگ شیائوپینگ^[15]، سیاست‌مدار کمونیست چینی (1375) و ‌موریس بلانشو^[16] فیلسوف فرانسوی (1381).

A photograph of Robert Mugabe رابرت موگابه

A. Kosygin 1967.jpg آلکسی کوسیگین

Karim Bagheri in Persepolis training.jpg کریم باقری

Ann Sheridan Argentinean Magazine AD.jpg آن شریدان

دوم اسفند

روز دوم اسفند سال ۱۲۴۶ شیرعلی‌خان افغان بر دشمنانش غلبه کرد و دوباره در هرات به قدرت رسید و در نتیجه محم اعظم‌خان که از حکومت ساقط شده بود به ایران پناه برد. نیم قرن بعد، در روز دوم اسفند سال 1299، مجلس گرجستان اولین قانون اساسی این کشور را نوشت که ماهیتی مردم‌سالارانه داشت و کمی بعد با هجوم ارتش سرخ و چیرگی کمونیست‌ها برافتاد. پنج سال بعد، در سال ۱۳۰۵، دکتر محمد مصدق در مجلس با جهت شمالی‌جنوبی راه‌آهن مخالفت کرد و هشدار داد که این خط می‌تواند توسط قوای بیگانه برای مقاصد جنگی مورد استفاده قرار بگیرد و در مقابل مسیر شرقی‌غربی را پیشنهاد کرد که کاربردی تجاری داشت. به سال ۱۳۳۹ هم بیستمین دوره‌ی مجلس شورای ملی گشایش یافت و در همین روز موافقتنامه بازرگانی ایران و چکسلواکی به مبلغ شصت‌میلیون فرانک امضاء شد.

$G:\pix\projects\west\1280px-AGAD_Stany_pruskie_oddaja_swe_ziemie_krolowi_polskiemu_Kazimierzowi_Jagiellonczykowi_i_koronie_polskiej (1)سند تاسیس کنفدراسیون پروس.jpg$ سند تأسیس فدراسیون پروس

در روز دوم اسفند سال 818 هجری خورشیدی، فدراسیون پروس شکل گرفت. در 1243 توماس ویلالبا^[17] ريس‌جمهور اروگوئه با وِنانسیو فلورِس^[18] رهبر شورشیان عهدنامه‌ی صلح نوشت و به این شکل جنگ داخلی اروگوئه پایان یافت و زمینه برای جنگ ویرانگر سه متحد هموار گشت.

یک رخداد دینی در تاریخ مسیحیت هم در دوم اسفند رخ داده است و آن ایتکه در سال ۳۶۲ میلادی، ‌آتاناسیوس^[19]، پیشوای مذهبی مسیحی و پیشگام آیین کاتولیک، به اسکندریه بازگشت و سراسقف آنجا شد.

دوم اسفند در تاریخ رویدادهای فرهنگی و فنی و اجتماعی هم مهم بوده است. در 1220، جان گریناف^[20] اولین ماشین ریسندگی را در آمریکا اختراع کرد. در 1226 ‌مارکس^[21] و انگلس^[22] مانیفت کمونیست را منتشر کردند. در 1255، باله‌ی «دریاچه‌ی قو» اثر چایکوفسکی در تئاتر بلشوی^[23] مسکو بر صحنه رفت. در 1256 اولین دفترچه راهنمای تلفن در کانکتیکات چاپ شد، در 1302، کالوین کولیج^[24] اولین رئیس‌جمهور آمریکا بود که طی برنامه‌ای رادیویی از کاخ سفید با مردم سخن گفت. در 1322، هواپیماهای آمریکایی شهرهای هلند را بمباران کردند و هزاران شهروند غیرنظامی را کشتند. بعدتر ادعا شد که خلبانان در جهت‌یابی اشتباه کرده بودند! و در 1325 ادوین لَند اولین دوربین پولارویید را در نیویورک رونمایی کرد.

در سال 1343، مالکوم ایکس^[25] ترور شد و به قتل رسید و در 1349 کنوانسیون داروهای روانگردان در وین به امضای چند کشور رسید. در سال 1350 نیکسون به چین سفر کرد و روابط دو کشور به سوی عادی‌سازی حرکت کرد و در همین روز سفینه‌ی بی‌سرنشین شوروی به نام لونا ۲۰ بر سطح ماه به خاک نشست (تصویر بالا). در 1351 هم جنگنده‌ی اسرائیلی در صحرای سینا به‌اشتباه هواپیمای مسافربری لیبیایی را سرنگون کرد که در نتیجه ۱۰۸ سرنشین غیرنظامی‌اش به قتل رسیدند.

Ikone Athanasius von Alexandria.jpg آتاناسیوس

Image result for gershom scholem شولم

امام احمد بن ابراهیم

در میان مردم متعلق به حوزه‌ی تمدن ایرانی، مُستَعصِم خلیفه‌ی عباسی (636)، شیرعلی‌خان افغان در ۱۲۵۷ و ‌صادق طباطبایی دولتمرد و روزنامه‌نگار در 1393 درگذشتند.

این افراد در دوم اسفند درگذشته‌اند: امام احمد بن ابراهیم غازی سردار و پیشوای دینی مردم سومالی که با خلیفه‌ی عباسی جنگید و دولت آفار را در سومالی بنیان نهاد (921)، گرشوم شولم^[26] فیلسوف آلمانی-اسرائیلی (1360)، و میخائیل شولوخوف^[27] داستان‌نویس روس (1362).

Image result for edwin land ادوین لند و دوربین پولارویید

شولوخوف

Dinar Abbasside - al-Musta'sim bi-llah - 641 AH.jpg سکه‌ی مستعصم

سوم اسفند

در روز سوم اسفند سال ۱۲۹۹، رضاشاه و سید ضیاء طباطبایی به دنبال کودتا قدرت را به دست گرفتند. در ۱۳۰۰، رضاخان سردارسپه، وزیر جنگ، طی اعلامیه‌ای خود را مسبب کودتا معرفی کرد و افزود از اقدام خود در پیشگاه عموم شرمنده نیستم. هفت سال بعد، در سال ۱۳۰۷، ساختمان يك مريض‌خانه‌ی هزارتختخوابي در تهران آغاز شد. در همین روز، افراد ايل قشقائي در منطقه‌ی چاه كاظما اجتماع کرده و با رياست علي‌خان سالارحشمت، برادر سردار عشاير (صولت‌الدوله)، با دولت مرکزی بنای مخالفت گذاشتند و آزادی صولت‌الدوله را که به‌تازگی زندانی شده بود، درخواست کردند. حشمت‌الدوله با اجرای قانون سربازی عمومی و اجباری‌شدن گرفتن شناسنامه هم مخالف بود و چند شهر را با هشت‌هزار سواری که داشت گرفت و شیراز را محاصره کرد.

Afbeeldingsresultaat voor 2005 Zarand earthquake

روز سوم اسفند سال ۱۳۱۳، در مراسم بزرگداشت کودتای سال ۱۲۹۹ که با حضور رضاشاه برگزار می‌شد، پیشاهنگان در میدان جلالیه رژه رفتند و یک هواپیمای یک‌موتوره که در هوا عملیات آکروباتیک انجام می‌داد در پانصدمتری مردم سقوط کرد؛ اما کسی صدمه ندید و همه آرامش خود را حفظ کردند و مراسم ادامه یافت. کسی که در این مراسم از صحنه‌ها فیلم‌برداری می‌کرد خانبابا معتضدی بود. در 1322، دولت شوروی مردم داغستان را –که به‌طور رسمی با اسم‌های ساختگی چچن و اینگوش نامیده می‌شدند- از قفقاز به آسیای میانه تبعید کرد. از ششصدهزار نفر که جمعیت تبعیدیان داغستانی بود، یک‌سومشان یعنی دویست‌‌هزار نفر در جریان این نسل‌کشی کشته شدند. درست شانزده سال بعد، در سال ۱۳۳۸، موافقتنامه‌ی استفاده از کمک بلاعوض امریکا به‌منظور ساختن راه‌آهن شرفخانه-قطور در تهران امضاء شد که کشور ایران را به ترکیه متصل کرد. در سال ۱۳۸۴ هم زلزله‌ی زرند کرمان به مرگ ۶۱۲ تن و زخمی شدن ۱۱۱۴ تن انجامید (تصویر بالا). در 1389، ده‌هاهزار بحرینی در اعتراض به کشته‌شدن معترضان به‌دست پلیس در منامه راهپیمایی کردند و به‌سال ۱۳۹۲ در زنجیره‌ای از بمب‌‌گذاری‌ها در شهر حیدرآباد هند دست‌کم هفده تن کشته و ۱۱۹ تن زخمی شدند.

تبعیدیان داغستانی

بمب‌گذاری در شهر حیدرآباد

روز سوم اسفند سال 749، روبرت دوم به پادشاهی اسکاتلند رسید و سلسله‌ی استوارت را تأسیس کرد. در 873 شارل هشتم شاه فرانسه وارد ناپل شد و آنجا را به قلمرو خود منضم ساخت. در سال 991، شورای سرکردگان اسلاو میخائیل^[28] اول را به مقام تزاری برگزیدند و به این ترتیب سلطنت دودمان رومانوف آغاز شد و در 1225 در نبرد بوئنا ویستا^[29] پنج‌هزار سرباز آمریکایی بر پانزده‌هزار مکزیکی غلبه کردند.

Charles VIII Ecole Francaise 16th century Musee de Conde Chantilly.jpg شارل هشتم

Robert II of Scotland.png روبرت دوم

Michail I. Romanov.jpg میخائیل اول

A Tang Dynasty Empress Wu Zetian.JPG ووزی‌تان

در سال 1226، انقلاب ۱۸۴۸م فرانسه به تشکیل جمهوری دوم منتهی شد. در 1234 اولین گردهمایی حزب جمهوری‌خواه آمریکا در پیتسبورگ برگزار شد و در 1240 جفرسون دیویس طی مراسمی در ریچموند واقع در ویرجینیا برای شش سال ریاست جمهوری ایالت‌های جنوبی (کنفدراسیون) را بر عهده گرفت. در 1281، کوبا خلیج گوانتانامو را به ایالات متحده‌ی آمریکا واگذار کرد. در 1299 پس از غلبه‌ی روس‌ها بر چینی‌ها در مغولستان و بیرون رانده‌شدن سپاهیان چینی از منطقه، سردار روس رومان فون اونگِرن-اشترنبرگ^[30] رهبر مغولان بوگدخان^[31] را به امپراتوری مغولستان برکشید و در 1321 سه تن از رهبران جنبش روشنفکرانه‌ی ضدنازی رز سپید پس از محاکمه‌ای پر سر و صدا در آلمان اعدام شدند.

Lar9 philippo 001z.jpg انقلاب ۱۸۴۸ م. فرانسه

در سوم اسفند سال 1335 نگو دین دیم^[32] رهبر ویتنام جنوبی از سوءقصد یک مأمور کمونیست جان سالم به در برد و در 1336 مصر و سوریه به هم پیوستند تا جمهوری متحد عربی تشکیل دهند.

در سال 1352 سازمان کنفرانس اسلامی در لاهور اولین نشست خود را برگزار کرد. سی‌وهفت کشور به این همایش نماینده فرستادند و بیست‌ودو رهبر کشور در این مراسم حضور داشتند. در 1364 هم حزب قدرت مردم در فیلیپین، در اعتراض به خشونت‌های دولتِ مارکوس^[33]، انقلابی صلح‌آمیز را آغاز کرد که به سرنگونی مارکوس منتهی شد.

Battle of Buena Vista Nebel.jpg نبرد بوئنا ویستا

فرانک وول‌ورث

دانشگاه دولتی پنسیلوانیا

اولین همایش کنوانسیون ملی منع مشروبات الکلی در آمریکا

شمار زیادی از رخدادهای پراکنده‌ی جالب توجه هم در این روز رخ داده است. در 623 توماس، اولین اسقف فنلاند، که نخستین شخصیت تاریخ این کشور هم هست، از مقام خود استعفا داد. در سال 1010 کتاب گفتگوهایی درباره‌ی دو نظام عمده‌ی جهانی^[34] به قلم گالیله انتشار یافت. در 1029 سیل موسوم به سنت پیتر سواحل هلند و شمال آلمان را فرا گرفت و به غرق‌شدن پانزده‌هزار تن منتهی شد. در 1233 دانشگاه دولتی پنسیلوانیا تأسیس شد. در 1250 حزب مخالف مصرف مشروب الکلی اولین همایش خود را در کلمبوس اوهایو برگزار کرد و جیمز بلک^[35] را به ریاست برگزید و در 1305 ورنر هایزنبرگ^[36] فیزیک‌دان آلمانی در نامه‌ای که دوستش ولفگانگ پائولی^[37] نوشته بود برای نخستین بار ایده‌ی عدم‌قطعیت را مطرح کرد.

توماس

کشورهای عضو سازمان کنفرانس اسلامی

$G:\pix\projects\west\پائولی.jpg$ ولفگانگ پائولی

در 1257 فرانک وول‌وُرث^[38] اولین مغازه از فروشگاه‌های زنجیره‌ای‌اش را در نیویورک افتتاح کرد و در 1358 تیم هاکی‌روی‌یخ آمریکا در مسابقه‌ی مشهوری تیم نیرومند شوروی را شکست داد و بر این مبنا تبلیغات زیادی در آمریکا انجام پذیرفت و در 1384 هم شش مرد مسلح در یکی از بزرگ‌ترین دزدی‌های انگلستان ۵۳ میلیون پوند را از یک صندوق امانت در کنت^[39] به سرقت بردند.

EDSA Revolution pic1.jpg تظاهرات در فیلیپین

نگو دین دیم

در میان مردم ایران‌زمین به سال 406 هجری خورشیدی، ضیاءالدین عبدالملک بن یوسف جوینی نیشابوری مشهور به امام‌الحرمین جوینی، دانشمند و فقیه شافعی، زاده شد و در سال 892 شاه تهماسب اول صفوی به دنیا آمد. در ۱۱۷۹ هم خارَک سینگ پسر رانجیت سینگ، فرمانروای مقتدر سیک‌ها، چشم به جهان گشود.

از رفتگان مشهور این روز هم ولید بن عبدالملک (ولید اول)، خلیفه‌ی اموی است که در سال 93 هجری خورشیدی جان داد و برخی دیگر به گوشه‌ی جنوب شرقی این قلمرو تمدنی مربوط می‌شوند. در سال 1336 ‌ابوالکلام آزاد دانشمند و ادیب هندی و وزیر فرهنگ این کشور درگذشت و در 1360 جوش ملیح‌آبادی شاعر پاکستانی جان باخت.

Ferdinand de Saussure by Jullien.png فردیناند دو سوسور

شاه تهماسب

August Bebel c1900.jpg آگوست ببل

Andy Warhol 1975.jpg اندی وارهول

زادگان نامدار دیگر این روز عبارت‌اند از: جرج واشینگتن (1110)، آرتور شوپنهاور^[40] فیلسوف آلمانی (1166)، آدولف کوتله^[41] ریاضی‌دان و جامعه‌شناس بلژیکی (1174)، آگوست بِبِل^[42] سیاستمدار سوسیال دموکرات و نظریه‌پرداز آلمانی (1218) و هاینریش هرتز^[43] فیزیک‌دان آلمانی (1235).

باروخ اسپینوزا^[44] فیلسوف هلندی (1055)، چارلز لایل^[45] طبیعی‌دان و زمین‌شناس انگلیسی (1253)، فردیناند دو سوسور^[46] زبان‌شناس سوییسی (1291) و اندی وارهول^[47] هنرمند آمریکایی (1365) هم در این روز درگذشته‌اند.

اسپینوزا

Adolphe Quételet by Joseph-Arnold Demannez.jpg آدولف کوتله

Schopenhauer 1852.jpg آرتور شوپنهاور

Charles Lyell00.jpg چارلز لایل

Battle of Guararapes ↑
Kraków ↑
Battle of Verdun ↑
Kurt Eisner ↑
Concepción ↑
Cherokee phoenix ↑
Caroline Mikkelsen ↑
Nicolaus Copernicus ↑
Ludwig Boltzmann ↑
Alexei Kosygin ↑
Ann Sheridan ↑
Frederick Douglass ↑
Sir Percy Zachariah Cox ↑
Ferruccio Lamborghini ↑
Deng Xiaoping ↑
Maurice Blanchot ↑
Tomas Villalba ↑
Venancio Flores ↑
Athanasius ↑
John Greenough ↑
Karl Marx ↑
Friedrich Engels ↑
Bolshoi Theatre ↑
Calvin Coolidge ↑
Malcolm X ↑
Gershom Scholem ↑
Mikhail Sholokhov ↑
Michael Romanov ↑
Battle of Buena Vista ↑
Roman von Ungern-Sternberg ↑
Bogd Khan ↑
Ngô Đình Diệm ↑
Ferdinand Marcos ↑
Dialogue Concerning the Two Chief World Systems ↑
James Black ↑
Werner Heisenberg ↑
Wolfgang Pauli ↑
Frank Woolworth ↑
Kent ↑
Arthur Schopenhauer ↑
Adolphe Quetelet ↑
August Bebel ↑
Heinrich Hertz ↑
Baruch Spinoza ↑
Charles Lyell ↑
Ferdinand de Saussure ↑
Andy Warhol ↑

ادامه مطلب: ماه اسفند: چهارم تا ششم

رفتن به: صفحات نخست و فهرست کتاب