ماه بهمن: دهم تا دوازدهم

ماه بهمن: دهم تا دوازدهم ماه بهمن: دهم تا دوازدهم

دهم بهمن

ابوالقاسم لاهوتی، سورن شادونتس بنیان‌گذاران دولت بلشویکی تاجیکستان 

بازسازی هیکل دوم 

بر اساس سنت کتاب مقدس، در روز دهم بهمن سال ۵۱۶ پیش از میلاد، ساخت هیکل دوم اورشلیم یعنی معبد اصلی دین یهود که بنا به روایت‌ها در مکان معبد افسانه‌ای سلیمان بنا شده بود، به پایان رسید. این معبد به دستور کوروش بزرگ و با هزینه‌ی دربار ایران و بر اساس نقشه‌ای که کوروش به کاهنان داده بود و وصفش در تورات آمده ساخته شد و پانصد سال بعد رومیان که از شورش مداوم یهودیان به هواداری از ایرانیان به تنگ آمده بودند، هم‌زمان با کشتار مردم اورشلیم آن را ویران ساختند.

پنج سال بعد، در سال ۱۳۰۰، ابوالقاسم لاهوتی و سلطان تورج‌میرزا و سلطان علی‌اکبرخان و عبدالصمدخان، در راستای عملیات مشابه بلشویک‌ها در آن دوران، با بخشی از نیروهای ژاندارمری شورش کردند و ساعدالملک الهامی حاکم شرفخانه را بازداشت کرده و به سمت تبریز پیشروی کردند. خالوقربان و بازماندگان دولت آزادیستان با شعار «زنده باد خیابانی» به ایشان پیوستند.

در همین روز به سال 1303، دولت ترکیه اسقف اعظم کنستانتین ششم را از استانبول بیرون راند. در سال ۱۳۰۹ نخستین شماره از روزنامه‌ی کُلاله‌ی خاور چاپ چاپ شد و در ۱۳۲۱ دکتر میلسپو^[1] رئیس کل دارائی ایران وارد تهران شد و در هتل دربند اقامت گزید. در همین روز اولین شماره‌ی روزنامه‌ی تندروی رهبر ارگان جدید حزب توده منتشر شد. در سال‌های اخیر هم در این روز به سال ۱۳۶۹ سفارت آمریکا در کابل تعطیل شد.

سوءقصد به اندرو جکسون

پل معلق مِنای 

دهم بهمن در تاریخ سیاسی جهان روزی پرماجرا بوده است. در 636 ویتنامی‌ها حمله‌ی مغول‌ها را پس زدند. در سال 1027 انقلابیون چارلز اول شاه انگلستان را گردن زدند.

روز دهم بهمن سال 1081 چهل‌وهفت رونین (سامورایی‌های بی‌ارباب) به رهبری اویشی کورانوسوکِه^[2] انتقام اربابشان را گرفتند و مقامی درباری را که سبب خودکشی وی شده بود کشتند. اما خود در نهایت مانند سرورشان وادار به سِپوکو (خودکشی آیینی) شدند. در 1213 مردی به نام ریچارد لاورنس^[3] به رئیس‌جمهور آمریکا آندرو جکسون سوءقصد کرد؛ اما در کشتن وی ناکام شد و رئیس‌جمهور به‌همراه چند نماینده‌ی کنگره‌ که در صحنه حاضر بودند او را خلع سلاح کردند!

غلبه‌ی ویتنامی‌ها بر مغولان مهاجم

در 1293 طی جریان جنگ جهانی اول در نبرد بولیمو^[4] آلمانی‌ها برای نخستین بار از گاز سمی برای حمله به دشمن (روس‌ها) بهره جستند. این گاز نوعی اشک‌آور بود که تلفاتی به جا نگذاشت و چون در میدان نبرد پخش شد هر دو طرف جنگ را درگیر کرد. در این نبرد آلمانی‌ها بیست‌هزار و روس‌ها چهل‌هزار نفر کشته دادند. گاز اشک‌آور سال پیش از آن از طرف فرانسوی‌ها و آلمانی‌ها در ابعاد محدود مورداستفاده قرار گرفته بود و این نخستین کاربرد وسیعش در بمب‌ها بود. در 1306 لئون تروتسکی^[5] از روسیه رانده شد. در ۱۳۰۹ پولیت‌بوروی حزب کمونیست شوروی فرمان ازمیان‌بردن طبقه‌ی کولاک را صادر کرد که به معنای تبعید و کشتار میلیون‌ها نفر بود و سه سال بعد در 1311 آدولف هیتلر که شعارش مبارزه با کمونیست‌ها بود و مردم را از تکرار کولاک‌کشی در آلمان می‌ترساند، صدراعظم آلمان شد.

در سال 1320 ژاپنی‌ها به جزیره‌ی آمبون که در اختیار استعمارگران شرکت هند شرقی هلند بود حمله بردند و سیصد سرباز ساکن جزیره را کشتند. از ۲۵۰ اسیر اروپایی هم که گرفتند و به جزیره‌ی هاینان در جنوب چین فرستادند، سه‌چهارمشان تا پایان جنگ دوم جهانی کشته شدند.

در سال 1323 یک کشتی آلمانی به نام ویلهلم گوستلوف^[6] که ویژه‌ی یاری‌رسانی پزشکی ساخته شده بود و مهاجران غیرنظامی پناهنده از آلمان به اروپای غربی را حمل می‌کرد، با اژدر یک زیردریایی شوروی غرق شد و ۹۵۰۰ سرنشین آن کشته شدند. در همین روز در جزیره‌ی کاباناتوان ۱۲۶ تکاور آمریکایی با همکاری نیروی مقاومت فیلیپین بر ژاپنی‌ها که جزیره را در اختیار داشتند غلبه کردند و پانصد زندانی جنگی متفقین را رهاندند. در 1383 اولین پرواز مستقیم از خاک چین به خاک تایوان پس از سال ۱۳۲۸ و پیروزی کمونیست‌ها در چین انجام شد.

۴۷ رونین خلیج سان‌فرانسیسکو در سال ۱۲۲۷ 

این روز در ضمن با چند رخداد در فضای مدنی هم پیوند خورده است. در سال 1204 پل معلق مِنای^[7] که اولین پل آویخته‌ی مدرن شمرده می‌شود،‌ جزیره‌ی اَنگلسی^[8] را به شمال غرب ولز متصل کرد. در 1225 اسم شهر یِربا بوئِنا^[9] در کالیفرنیا به سان‌فرانسیسکو تغییر کرد و در 1347 آخرین کنسرت گروه بیتل‌ها در لندن با یورش پلیس به هم خورد! در سال 1360 ریچارد اسکرنتا^[10] اولین ویروس کامپیوتری با حجم چهارصد سطر را در کمپانی اپل نوشت. در 1381 هم در دولت پادشاهی بلژیک ازدواج هم‌جنس‌ها قانونی شد!

زندانیان جزیره‌ی کاباناتوان

کشتی ویلهلم گوستلوف 

 پتر دوم

داگلاس اینگل‌بارت

اسلام کریموف

 فیل کالینز

زادگان نامدار روز دهم بهمن عبارت‌اند از: لیویا همسر آگوستوس اولین امپراتور روم (۵۸ پیش از میلاد)، فرانکلین روزولت (1260 هجری خورشیدی)، داگلاس اینگل‌بارت^[11] مخترع ماوس رایانه (1303)، اسلام کریموف دبیر حزب کمونیست ازبک که پس از فروپاشی کمونیسم رئیس‌جمهور ازبکستان شد (1316) و فیل کالینز^[12] خواننده و آهنگ‌ساز انگلیسی (1329).

رفتگان این روز هم عبارت‌اند از: پتر دوم تزار روس (1108)، فرانک نلسون دابل‌دی ناشر مشهور آمریکایی^[13] (1312)، فردیناند پورشه^[14] (1329)، ارنست هاینکل^[15] مؤسس شرکت هواپیماسازی هاینکل (1336) و رضا کرمانی رهبر حزب پان ایرانیست (۱۳۹۱).

 کنستانتین شش

فردیناند پورشه

ارنست هاینکل 

یازدهم بهمن

در روز یازدهم بهمن سال 939 هجری خورشیدی، بایرام‌خان (تصویر بالا)، سردار اکبرشاه گورکانی که برکنار شده بود و برای دورشدن از میدان سیاست به سفر حج می‌رفت، به‌دست یک افغان در پَتَن به قتل رسید. در همین روز به سال ۱۳۰۷ هم اولین لايحه‌ی مجازات قاچاقچیان تقديم مجلس شورای ملی شد.

در تاریخ سیاسی جهان رخدادهای این روز نسبت به ایران غنی‌تر بوده است. در سال 984 گای فاوکِس^[16] به‌خاطر طراحی دسیسه‌ی باروت که قرار بود اعضای مجلس انگلستان و جیمزشاه را به قتل برساند، با شیوه‌ای دلخراش اعدام شد و بدنش را به چهار بخش پاره‌پاره کردند. در 1039 الیور کرامول دو سال پس از مرگش و در دوازدهمین سالگرد گردن‌زدن چارلز اول، به شکلی نمادین به جرم شاه‌کشی اعدام شد!

گای فاوکس و همدستانش

 آلوان گراهام کلارک

در سال 1278 داتو محمد صالح رهبر شورش مردم شمال بورنئو که ده سال با استعمارگران انگلیسی جنگیده بود در اثر شلیک توپ سربازان انگلیسی به قتل رسید.

در سال 1296 در پایان جنگ جهانی اول هوای مه‌آلود در جزیره‌ی اردیبهشت در اسکاتلند باعث توهم حمله‌ی دشمن و درگیری ناوگان انگلستان با خودش شد که در نتیجه‌ی این حمله‌ی نیروهای هم‌سنگر به یکدیگر دو زیر دریایی غرق شدند و صد تن کشته شدند و پنج کشتی آسیب دید و در 1320 نیروهای متفقین در مالزی از ارتش ژاپن شکست خوردند و به سنگاپور عقب‌نشینی کردند. ژاپنی‌ها هفتادهزار نفر نیرو داشتند و بر نیروی متفقین که دو برابر عده داشتند غلبه کردند و ۱۳۰ هزار نفر اسیر گرفتند!

در یازدهم بهمن سال 1302 انگلستان دولت اتحاد جماهیر شوروی را به رسمیت شمرد. در 1321، سپهسالار آلمانی پاولوس^[17] در استالینگراد تسلیم روس‌ها شد. در 1328 هری ترومن^[18] رئیس‌جمهور آمریکا اعلام کرد که این کشور برنامه‌ی ساخت بمب هیدروژنی را در دستور کار خود دارد و در 1346 ویت‌کنگ‌ها در رشته‌ای از عملیات که «هجوم تِت» نام گرفته، به سفارت آمریکا و پایگاه‌های دیگر این کشور در سایگون حمله کردند اما شکست خوردند و با خونریزی بسیار کشتار شدند. این عملیات نام خود را از جشن تت گرفته که همتای نوروز در ویتنام است ودر آن صدوده‌هزار نیروی ارتش خلق کمونیستی ویتنام به بیش از صد شهر و روستا حمله کردند. در نهایت حمله‌شان به مرگ همه‌ی مهاجمان به علاوه‌ی حدود صدهزار نفر از مدافعان و نزدیک به بیست‌هزار تن از مردم غیرنظامی منتهی شد. در 1374 هم حمله‌ی یک کامیون انباشته از مواد منفجره به بانک مرکزی سریلانکا باعث مرگ ۸۶ نفر و زخمی‌شدن ۱۴۰۰ نفر شد.

حمله‌ی ژاپنی‌ها به سنگاپور

عملیات تِت در ویتنام

توکوگاوا ایه‌یاسو

 داتو محمدصالح و یارانش

از میان رخدادهای علمی و فرهنگی اخیر این روز می‌توان به این دو مورد اشاره کرد: در سال 1240 آلوان گراهام کلارک^[19]، اخترشناس آمریکایی، نخستین کوتوله‌ی سپید را یافت که ستاره‌ی دوقلویی در کنار دوخواهران (شِعرای یمانی/ سیریوس) بود و در در 1327 اولین سریال خانوادگی تلویزیونی با نام  These Are My Children از ایستگاه مخابراتی شیکاگو پخش شد.

در میان ایرانیان محمدامین رسول‌زاده اولین رئیس‌جمهور آذربایجان (1262) و اکبر گنجی سیاستمدار و خبرنگار (1338) در یازدهم بهمن زاده شده‌اند‌ و مهربابا پیشوای زرتشتی‌زاده‌ی مذهبی در هند (1347) و حسن حبیبی دولتمرد معاصر (1391) در این روز از دنیا رفته‌اند.

جایشانکار پراشاد

محمدامین رسول‌زاده

  مهربابا

از میان انیرانیان نیز توکوگاوا ایه‌یاسو^[20] شوگون ژاپنی (921) و جایشانکار پراشاد شاعر و نمایشنامه‌نویس هندی و از مؤسسان شعر رمانتیک نوی هندی (1267) در این روز زاده شده و دالای لامای یازدهم (1234)، جمال البنا نویسنده‌ی مصری و برادر حسن البنا مؤسس اخوان المسلمین (1391) و عبدالرزاق حاجی حسین رئیس‌جمهور سومالی (1392) در این روز درگذشته‌اند.

دوازدهم بهمن

مصدق و یارانش در حال رفتن به دربار برای تحصن

روز دوشنبه دوازدهم بهمن سال ۱۳۰۰ ابوالقاسم لاهوتی با قوای بلشویکی که گرد خود جمع کرده بود به تبریز حمله کرد و کوشید شهر را تصرف کند. مخبرالسلطنه هدایت که فرماندار آذربایجان بود هم به دست شورشیان بازداشت شد. اما کلنل سیف‌الله‌خان شهابی که رئیس ژاندارمری تبریز بود با نیروهایش از جمله ۳۵۰ قزاق در برابر شورشیان مقاومت ورزید و مردم تبریز هم از ایشان هواداری کردند و در برابر حمله‌ی لاهوتی مقاومت به خرج دادند. دقیقاً ده سال بعد، در همین روز به سال ۱۳۲۰، محمدعلی فروغی در شرایطی که کشور در اشغال متفقین بود، کابینه‌اش را معرفی کرد و از مجلس رأی اعتماد گرفت.

در سال ۱۳۳۹ عده‌ای از رهبران جبهه‌ملی در مجلس سنا متحصن شدند و تقاضای تضمین آزادی انتخابات را کردند. در سال ۱۳۵۷ آیت‌الله خمینی پس از پانزده سال تبعید به ایران بازگشت و در 1382 هیاهو و شلوغی بیش از حد در میانه‌ی مراسم حج به مرگ ۲۵۱ نفر و زخمی شدن ۲۴۴ نفر منتهی شد.

یوحنای بوهمی

هیتلر و کیسلینگ

سکه‌ی هونریک

در دوازدهم بهمن سال ۴۸۱ میلادی هونِریک، شاه واندال‌ها، نشستی برای بحث میان رهبران مسیحیت کاتولیکی و آریانی در کارتاژ تشکیل داد. در همین روز به سال 707 هجری خورشیدی، یوحنای بوهمی^[21] رهبر فرقه‌ی شهسواران تُتُنی^[22] با هجده‌هزار سرباز به قلمرو لیتوانی حمله برد و دژ مِدوِگالیس^[23] را گشود و شش‌هزار نفر از مردم غیرنظامی ساکن آنجا را به زور به‌رسم کاتولیکی غسل تعمید داد و بتخانه‌هایشان را ویران کرد. کمی بعد، لهستانی‌ها به سپاهیان او حمله کردند و وادارش کردند به پروس بازگردد و در نتیجه مردم مدوگالیس دوباره به کیش باستانی خود بازگشتند. در سال 914 هم پدرو دِ مِندوزا^[24] از غارتگران اسپانیایی مهاجم به آمریکا اردوگاهی در آرژانتین بنا نهاد که بعدتر به شهر بوئنوس آیرس تبدیل شد.

در سال 1243 کنگره‌ی آمریکا اصل سیزدهم قانون اساسی را که برده‌داری را الغا می‌کرد و از سوی جیمز میچل اشلی^[25] (تصویر بالا) پیشنهاد شده بود، تصویب کرد؛ از آنجا که جدایی ایالت‌های جنوبی با این حرکت قطعی بود، ژنرال روبرت لی^[26] به فرماندهی کل قوای شمالی برگزیده شد. در 1320 نازی‌ها ویدکون کیسلینگ^[27] رهبر نروژی‌های هوادار آلمان را به فرماندار نروژ انتخاب کردند. در همین روز هم مائو در سخنرانی‌اش حکم کرد که مردم چین باید از راه مطالعه، حزب و ادبیات به اصلاح روی بیاورند. نتیجه‌ی این سخنرانی برنامه‌ی حزب کمونیست چین برای تثبیت ایدئولوژی یکنواختی در کل کشور بود که برنامه‌ی یان‌آن یا چِنگ‌فِنگ نام گرفت. این برنامه با سرکوب فرهنگ سنتی چینی، کیش پرستش مائو و تبلیغ اصول مارکسیستی بدان شکلی که مائو فهمیده بود، همراه بود. در نهایت به سال 1324 بود که مجلس مجارستان پس از نُه قرن نظام پادشاهی را در این کشور الغا کرد و اعلام جمهوری کرد.

قله‌ی مایون

استودیوی مریم سیاه 

چندین رخداد پراکنده هم در این روز رخ داده است. در سال 1192 قله‌ی مایون^[28] در فیلیپین آتشفشانی کرد و ۱۲۰۰ نفر در این میان کشته شدند. در 1262، اولین جلد از لغت‌نامه‌ی انگلیسی آکسفورد که A تا Ant را شامل می‌شد، انتشار یافت و در 1271 توماس ادیسون نخستین استودیوی ساخت فیلم را در نیوجرسی تأسیس کرد و نامش را مریم سیاه (Black Maria) گذاشت.

در سال 1296 روسیه گاهشماری گریگوری را پذیرفت و در 1320 رادیوی آمریکا پخش برنامه‌های برون‌مرزی خود را آغاز کرد. در 1342 هم گروه بیتل‌ها اولین آواز خود را (به نام I Want to Hold Your Hand) که در صدر جدول قرار گرفت خواندند. در 1350 کوالامپور که تا پیش از آن دهکده‌ای کوچک بود، به شهر تبدیل شد. در 1352 آتش‌سوزی در یک برج بیست‌وپنج طبقه‌ای در سائوپولوی برزیل به مرگ ۱۸۹ نفر و زخمی شدن ۲۹۳ نفر منتهی گشت و در 1370 وارن اندرسون^[29] مدیر عامل شرکت یونیون^[30] کارباید که شرکتش فاجعه‌ی زیست‌محیطی مهیبی در استان بوپال هند پدید آورده بود از شرکت در دادگاهی که در هند به این خاطر تشکیل شده بود سر باز زد. این دادگاه کاری نتوانست بکند جز آن که برای او در قلمرو هند قرار تعقیب صادر کند!

در سال 1381 هم فضاپیمای کلمبیا هنگام ورود به جو زمین منهدم شد و هر هفت فضانوردش جان باختند و در 1390 در جریان مسابقه‌ی فوتبال تیم‌های الاهلی و المصری در پورت سعید، دعوایی بین هواداران دو تیم درگرفت. هواداران المصری سیزده هزار نفر و هواداران الاهلی ۱۲۰۰ نفر بودند. در نتیجه یک نفر از المصری و هفتاد تن از الاهلی و یک پلیس به قتل رسیدند و بیش از پانصد تن زخمی شدند.

فضانوردان کلمبیا

وارن اندرسون 

آتش‌سوزی سائوپولو 

درگیری بین هواداران تیم‌های المصری و الاهلی

قربانیان ازدحام در مراسم حج 

دوازدهم بهمن روز تولد فرانتس شوبرت^[31] آهنگ‌ساز اتریشی (1175)، استنلی هال^[32] روان‌شناس آمریکایی (1224)، شهاب‌الدین احمد قاضی و حسین محمد ارشاد سردار هردو رئیس‌جمهور بنگلادش (1308)، بوریس یلتسین^[33] (1309) و فریتیوف کاپرا^[34] فیزیک‌دان اتریشی (1317) بوده است.

فریتیوف کاپرا

حسین محمد ارشاد

اثرگذارترین درگذشته‌ی این روز جوهر صقلی (سیسیلی) بنیان‌گذار شهر قاهره و مسجد الازهر درگذشت. او که در ابتدای کار اسیری مسیحی بود و به دست معز خلیفه‌ی فاطمی آزاد شد، بعدتر به سردار رشیدی تبدیل شد و شمال آفریقا را برای فاطمی‌ها فتح کرد و در همین روز به سال 370 هجری خورشیدی درگذشت. علاوه بر او دمیتری مندلیف^[35] شیمی‌دان روس (1285)، پیت موندریان^[36] نقاش هلندی (1322)، فریدریش پائولوس^[37] سپهسالار آلمانی (1335) و ورنر هایزنبرگ^[38] فیزیک‌دان آلمانی (1354) نیز در این روز رخت از جهان بسته‌اند.

هال

موندریان

پائولوس

 دمیتری مندلیف

شوبرت

 

 

1. Arthur Millspaugh ↑
2. Oishi Kuranosuke ↑
3. Richard Lawrence ↑
4. Battle of Bolimów ↑
5. Leon Trotsky ↑
6. Wilhelm Gustloff ↑
7. Menai ↑
8. Anglesey ↑
9. Yerba Buena ↑
10. Richard Skrenta ↑
11. Douglas Engelbart ↑
12. Phil Collins ↑
13. Frank Nelson Doubleday ↑
14. Ferdinand Porsche ↑
15. Ernst Heinkel ↑
16. Guy Fawkes ↑
17. Friedrich Paulus ↑
18. Harry S. Truman ↑
19. Alvan Graham Clark ↑
20. Tokugawa Ieyasu ↑
21. John of Bohemia ↑
22. Teutonic ↑
23. Medvėgalis ↑
24. Pedro de Mendoza ↑
25. James Mitchell Ashley ↑
26. Robert Edward Lee ↑
27. Vidkun Quisling ↑
28. Mayon ↑
29. Warren Anderson ↑
30. Union Carbide Corporation (UCC) ↑
31. Franz Schubert ↑
32. Stanley Hall ↑
33. Boris Yeltsin ↑
34. Fritjof Capra ↑
35. Dmitri Mendeleev ↑
36. Piet Mondrian ↑
37. Friedrich Paulus ↑

38. Werner Heisenberg ↑

 

 

ادامه مطلب: ماه بهمن: سیزدهم تا پانزدهم

رفتن به: صفحات نخست و فهرست کتاب