ماه بهمن: نوزدهم تا بیست‌ویکم

ماه بهمن: نوزدهم تا بیست‌ویکم

نوزدهم بهمن

در روز دوشنبه نوزدهم بهمن سال ۱۳۰۰‌، قوای ارتش ایران به رهبری سرتیپ امان‌الله‌خان شیبانی از میاندوآب به تبریز رسیدند و لاهوتی را شکست دادند. در همین روز به سال ۱۳۰۷، كتابخانه‌ی بانك استقراضي روس مشتمل بر ۴۵۰۰ جلد كتاب به وزارت معارف اهدا شد.

در این روز به‌سال ۱۳۲۳ استعفای آقای دکتر میلسپو^[1]، رییس کل دارایی، از طرف دولت و مجلس مورد قبول واقع گردید و در همین روز ایران و چین روابط دیپلماتیک خود را به سطح سفارت کبری ارتقاء دادند. در 1341 حزب بعث عراق در کودتایی که در پشت پرده با همکاری سیا سازمان یافته بود، نخست‌وزیر عبدالکریم قاسم را از قدرت برکنار کرد و طی دو روز بعد وی را همراه با حدود پنج‌هزار تن دیگر به قتل رساند. در 1388 هم توفانی شدید در هندوکوش به سرازیر شدن ۳۶ بهمن انجامید که ۱۷۲ تن را کشت و دوهزار نفر را در برف زمین‌گیر کرد.

$G:\pix\projects\west\Mongols_vladimir باتو خان فتح ولادیمیر.jpg$ فتح ولادیمیر

"Napoleon on the field of Eylau" by Antoine-Jean Gros ناپلئون در نبرد ایلاو

در نوزدهم بهمن سال 616 هجری خورشیدی مغول‌هایی که زیر فرمان باتو خان می‌جنگیدند شهر روسی ولادیمیر^[2] را گشودند و غارت کردند و سوزاندند. در 965 مری ملکه‌ی اسکاتلند به جرم هم‌دستی در دسیسه‌ی قتل ملکه الیزابت اول اعدام شد و در 1185، ارتش متحد روس و پروس پس از دو روز جنگ خونین در نبرد اِیلاو^[3] میدان را به سپاهیان ناپلئون واگذار کردند و شکست را پذیرفتند. هریک از دو طرف در این نبرد بیش از هفتادوپنج‌هزار سرباز داشتند و حدود بیست‌هزار تن تلفات دادند.

در 1320 هم ژاپنی‌ها به سنگاپور حمله کردند، ارتش استعمارگر هلند در بورنئوی جنوبی بانجارماسین^[4] بزرگ‌ترین شهر کالیمانتان را سوزاندند و با خاک یکسان کردند تا به دست ژاپنی‌ها نیفتد!

در نوزدهم بهمن سال 1328 اشتازی^[5] پلیس مخفی مخوف آلمان شرقی تأسیس شد. و در 1349 ارتش ویتنام جنوبی برای قطع کردن مسیر ترابری مشهور به راه هوشی‌مین که برای کمونیست‌ها سلاح فراهم می‌کرد، به لائوس حمله برد.

از رخدادهای فرهنگی این روز هم آن که در روز نوزدهم بهمن سال 875 پیروان مصلحی دینی به نام جیرولامو ساوونارولا^[6] در فلورانس آتش بزرگی افروختند و «اشیای کفرآمیز دنیوی» از جمله آثار هنری، کتاب‌ها و لوازم آرایش زنان را در آن سوزاندند (تصویر زیر). در سال 953 دانشگاه لایدن^[7] تأسیس شد و در 1257 سندفورد فلمینگ^[8] برای نخستین بار در نشست آکادمی سلطنتی کانادا پیشنهاد کرد یک زمان استانده‌ی جهانی بر مبنای موازین دانشگاهی در همه‌ی کشورها پذیرفته شود. در 1276 امیل زولا در جریان کشمکش بر سر پرونده‌ی دریفوس به خاطر محتوای نامه‌اش (من متهم می‌کنم) به دادگاه فراخوانده شد.

Afbeeldingsresultaat voor bonfire of the vanities

در 1300 وارن جی هاردینگ^[9] رئیس‌جمهور آمریکا اولین دستگاه رادیو را در کاخ سفید نصب کرد و در 1324 نسخه‌ی ویراسته‌ی استانده از کتاب مقدس به چاپ رسید و نخستین چالش دانشگاهی درباره‌ی اصالت و دقت ترجمه‌ی انجیلِ شاه جیمز را ایجاد کرد. در 1356 برای نخستین بار نشست سنای آمریکا از رادیو پخش مستقیم شد و در 1391 ایالت میسی‌سی‌پی آخرین ناحیه در ایالات متحده بود که اصل سیزدهم قانون اساسی آمریکا درباره‌ی منع برده‌داری را به‌طور رسمی پذیرفت!

Emblem Stasi.svg نماد اشتازی

عبدالکریم قاسم

Sir Sandford Fleming.jpg سندفورد فلمینگ

$G:\pix\projects\west\Émile_Zola_by_Carjat.jpg$ زولا

در میان مردم ایران‌زمین، سلطان مراد چهارم عثمانی در 1018 و پیرزاده قاسم رضا صدیقی ادیب و شاعر پاکستانی در 1321 زاده شد و سیاوش کسرایی، شاعر و فعال حزب توده، در سال ۱۳۷۴ در وین درگذشت.

سیاوش کسرایی

Afbeeldingsresultaat voor Pirzada Qasim پیرزاده قاسم رضا صدیقی

پتر کبیر

John Grisham 2009.jpg جان گریشام

Afbeeldingsresultaat voor Joseph Schumpeter ژوزف شومپیتر

ETH-BIB-Bernoulli, Daniel (1700-1782)-Portrait-Portr 10971.tif (cropped).jpg دانیل برنولی

در میان انیرانیان نیز پروکلوس^[10] ریاضی‌دان یونانی (۴۱۲ میلادی)، دانیل برنولی^[11] ریاضی‌دان هلندی‌سوئیسی (1078 هجری خورشیدی)، جان راسکین^[12] ادیب و منتقد انگلیسی (1197)، دمیتری مندلیف^[13] شیمی‌دان روس (1212)، توماس اندروز^[14] مهندس کشتی ایرلندی و سازنده‌ی تایتانیک (1251)، جوزف شومپیتر^[15] اقتصاددان و جامعه‌شناس چک (1261)، سینکلر لوئیس^[16] داستان‌نویس آمریکایی (1263) و جان گریشام^[17] حقوق‌دان و رمان‌نویس آمریکایی (1333) در این روز زاده شده‌اند و ایوان پنجم^[18] تزار روس در 1074 و پتر کبیر^[19] در 1103 درگذشته‌اند.

Sinclair Lewis 1930.jpg لوئیس

Thomas Andrews ül.jpg توماس اندروز

سلطان مراد چهارم

بیستم بهمن

در روز نوزدهم بهمن سال 628 هجری خورشیدی مهاجمانی که در جریان هفتمین دور جنگ‌های صلیبی به مرزهای شرقی ایران‌زمین حمله آورده بودند در نبرد منصوره زیر فرمان لویی نهم شاه فرانسه با سپاهیان ایوبی رویارو شدند و به شدت شکست خوردند (تصویر بالا).

در بیستم بهمن سال ۱۳۰۰ در شهر تبریز بار دیگر بین ژاندارم‌های وفادار به لاهوتی و سربازان قزاقی که در برابر شورش‌ ایشان مقاومت می‌کردند زدوخورد درگرفت و سلطان تورج‌میرزا در این میان مجروح شد. در نهایت هم قزاق‌ها پیروز شدند و قسمت اعظم شهر را تصرف کردند. شبانگاه یاور لاهوتی و عده‌ی زیادی از اطرافیانش از تبریز گریختند و به شوروی رفتند و به این ترتیب ماجرای قیام بلشویکی لاهوتی خاتمه یافت. چهار سال بعد در همین روز به سال ۱۳۰۴ نمایندگان مجلس شورای ملی درباره‌ی تأسیس راه‌آهن ایران به بحث پرداختند و دکتر مصدق پیشنهاد کرد هیئتی برای تعیین مسیر درست راه‌آهن تشکیل شود.

$G:\pix\projects\west\حسینیه ارشاد.jpg$ در چنین روزی به سال ۱۳۴۸ آیت‌الله خمینی در قم واپسین نشست از سخنرانی‌هایش را درباره‌ی تأسیس حکومت اسلامی برگزار کرد. این گفتارها که در فاصله‌ی روزهای اول تا بیستم بهمن ارائه شده بود کمابیش هم‌زمان بود با سخنرانی‌های دکتر شریعتی در حسینیه‌ی ارشاد (تصویر بالا) که به همین موضوع می‌پرداخت و بعدتر در قالب کتاب «امت و امامت» گردآوری شد و انتشار یافت.

در بیستم بهمن سال 329 هجری خورشیدی لیو چونگ دولت هان شمالی را در استان شان‌شی امروزین در چین تأسیس کرد. در 933 جان هوپر^[20]، اسقفِ گلاوسِستر^[21]، به جرم بدعت بر تیرک بسته و سوزانده شد. در 1166 امپراتوری هابسبورگ^[22] در جنگ روسیه و عثمانی به نفع روس‌ها وارد نبرد شد و در 1239 جفرسون دیویس^[23] به ریاست‌جمهوری کنفدراسیون جنوب انتخاب شد و به این شکل ساختار سیاسی جنوب آمریکا از شمال مستقل شد. در 1318 دولت شوروی پس از گرفتن نیمی از لهستان تبعید جمعیت مقاوم مقیم در این سرزمین را آغاز کرد (تصویر بالا). در مدت دو سالی که نیمی از لهستان (با جمعیت ۱۳میلیون نفر) در اختیار بلشویک‌ها بود نزدیک به چهارصدهزار لهستانی به جرم پایبندی به «ناسیونالیسم و عقاید ضدانقلابی» اعدام شدند و یک‌ونیم‌میلیون نفر را به مناطق داخلی شوروی تبعید کردند که از این عده نیز ۳۵۰هزار تن طی دو سه سال بعد کشته شدند. در سال 1369 هم مردم لیتوانی در همه‌پرسی به استقلال از شوروی رأی دادند.

اسقفِ گلاوسستر

Afbeeldingsresultaat voor Sergey Ilyushin سرگئی ایلیوشین

William G. Morgan.jpg ویلیام مورگان

در چنین روزی به سال 1273 ویلیام جی مورگان^[24] بازی‌ای به نام مینتونِت^[25] ابداع کرد که به زودی با نام والیبال شهرت جهانی یافت و در 1301، دانشگاه صنعتی تگزاس تأسیس شد. اما این روز به ویژه به‌خاطر پیوندش با صنعت فضانوردی اهمیت دارد. چون در 1337 روس‌ها اولین موشک قاره‌پیمای خود را به نام ر-۷ سِمیورکا^[26] آزمایش کردند و در 1349 آپولو ۱۴ که سومین سفینه‌ی سرنشین‌دار مَه‌نورد بود به زمین بازگشت. در 1353 سفینه‌ی سویوز ۱۷ که شوروی به مدار زمین فرستاده بود به زمین بازگشت. در 1364 هم ستاره‌ی دنباله‌دار هالی در آسمان پدیدار شد و در 1374 عنصر مصنوعی کوپرنیکیوم^[27] با عدد اتمی ۱۱۲ کشف شد.

01-Mehrdad Avesta.png مهرداد اوستا

R-7 (7A) misil.svg ر-۷ سمیورکا

Poordavood c.jpg ابراهیم پورداود

در میان ایرانیان این افراد در بیستم بهمن زاده شده‌اند: محمد بن طُغج اِخشیدی حاکم عباسی مصر (260)، امیر علیشیر نوایی، صدراعظم دولت تیموری هرات و ادیب و شاعر پارسی‌دان و بنیان‌گذار شعر ترکی (819)، ابراهیم پورداود مورخ و ادیب (۱۲۶۴)، ذاکر حسین رئیس‌جمهور هند (1275) و مهرداد اوستا شاعر معاصر (۱۳۰۸).

سیف‌الدوله ابوالحسن بن حمدان حاکم حلب (345)، هلاکو خان (643) و ژازه طباطبایی نقاش آوانگارد ایرانی (1386) هم در این روز درگذشته‌اند.

در میان مردم خارج از قلمرو ایران‌زمین هم ویلهلم رونتگن^[28] مهندس آلمانی (1301) و دو روس نامدار یعنی سرگئی ایلیوشین^[29] مهندس روس و بنیان‌گذار شرکت ایلیوشین (1355) و یوری آندروپوف^[30] دولتمرد روس و رهبر حزب کمونیست شوروی (1362) در این روز درگذشته‌اند.

امیر علیشیر نوایی

ویلهلم رونتگن

Hamdanid gold dinar, Nasir al-Dawla and Sayf al-Dawla.jpg سکه‌ی سیف‌الدوله ابوالحسن بن حمدان

ژازه طباطبایی

یوری آندروپوف

فیودور داستایفسکی

بیست و یکم بهمن

Shaam Singh Attari leading his last charge at the Battle of Sobraon.jpg

روز شنبه بیست‌ویکم بهمن سال ۴۷۲ (۱۵ محرم ۴۸۷ ق.) امام محمد غزالی که در آن هنگام ریاست نظام‌الملک بغداد یعنی بزرگ‌ترین دانشگاه جهان را بر عهده داشت، این شهر را ناغافل ترک کرد و سیروسلوک شخصی‌اش را آغاز کرد.

در سال 1224 ارتش کمپانی هند شرقی انگلستان در نبرد سابران^[31] در پنجاب بر قوای سیک پیروز شد. هریک از دو طرف در این جنگ بیست‌هزار تن سرباز داشتند که انگلیسی‌ها، به‌خاطر داشتن تفنگ‌های پیشرفته‌تر، ده‌هزار سیک را کشتار کردند (تصویر بالا). یک قرن بعد در ۱۳۲۱، به دنبال دعوا و مرافعه‌ای که در مجلس شورای ملی میان قوام‌السلطنه و مخالفانش درگرفت، حسین پیرنیا (مؤتمن‌الملک) از قبول نمایندگی مجلس خودداری کرد. در سال 1350 هم رأس‌الخیمه به امارات متحده‌ی عربی پیوست و شمار امیرنشین‌ها را به هفت رساند.

Combat de Champaubert, 10 février 1814, dans la soirée.jpg نبرد شامپوبر

Gerelateerde afbeelding کشتار واگالا

روز بیست‌ویکم بهمن سال 909 هجری خورشیدی، هانری هشتم، شاه انگلستان، پس از جداکردن دستگاه روحانی انگلیس از پاپ، خود را رهبر کلیسای آنگلیکان دانست. در 1141، در معاهده‌ی پاریس فرانسه شکست از انگلستان را پذیرفت و کبک را در کانادا به این کشور واگذار کرد. در ۱۱۹۳ انقلابیون فرانسه، در نبرد شامپوبر^[32]، بر قوای متحد روس و پروس -که شماری اندک داشتند- چیره شدند و در 1218 ملکه ویکتوریای انگلستان با شاهزاده آلبرتِ ساکس-کوبورگ-گوتا^[33] ازدواج کرد. در 1314 هم ارتش ایتالیا به حبشه حمله کرد و در نبرد آمبا آرادام^[34] بر قوای حبشی پیروز شد. هریک از دو طرف در این جنگ هفتاد هشتادهزار سرباز به میدان فرستاده بودند.

در سال 1317 در جریان جنگ داخلی اسپانیا ناسیونالیست‌ها کاتالونیا را گرفتند و مرزهای اسپانیا و فرانسه را استوار ساختند. در 1362 هم سربازان کنیا پنج هزار شهروند سومالی‌تبار این کشور را در واگالا کشتار کردند.

Spanish Civil War, map November 1938.png جنگ داخلی اسپانیا

آلبرت ساکس-کوبورگ-گوتا

هانری هشتم

در 1281 سمفونی نهم آنتون بروکنر در وین اجرا شد. در روز بیست‌ویکم 1340 روی لیختنشتاین^[35] نخستین نمایشگاه آثار نقاشی‌اش را برگزار کرد. در این نمایشگاه او نقاشی‌هایی ارائه کرد که بدنه‌ی سبک کمیک استریپ را تشکیل داد: میکی ماوس، نمایش توجه و جهت نگاه با نقطه‌چین و ابداعِ حبابی که از دهان شخصیت‌ها بیرون می‌آید و حاوی گفتارهایشان است. در سال 1372 هم ابررایانه‌ی «آبی سیر^[36]» ساخت شرکت آی‌بی‌ام در مسابقه‌ی شترنج بر گری گاسپاروف^[37] غلبه کرد.

Look Mickey.jpg آثار روی لیختنشتاین

Roy Lichtenstein.jpg روی لیختنشتاین

Campagna di Etiopia - Battaglia dell'Amba Aradam - 03.jpg نبرد آمبا آرادام در حبشه

Location of Ras al-Khaimah in the UAE کبک

Afbeeldingsresultaat voor deep blue chess kasparov گری گاسپاروف در حال بازی با آبیِ سیر

در میان مردم ایران‌زمین جِودِت^[38] سونای پنجمین رئیس‌جمهور ترکیه (1277) و فرامرز پایور استاد سنتور (1311) در این روز زاده شده‌اند و سلطان عبدالحمید دوم عثمانی در این روز به سال 1296 و عباس اقبال آشتیانی مورخ، ادیب و نویسنده‌ی معاصر ایرانی هم در 1334 درگذشته‌اند.

عبدالحمید دوم

آنتون بروکنر

Afbeeldingsresultaat voor Marcel Mauss مارسل موس

Faramarz Payvar.jpg فرامرز پایور

بوریس پاسترناک

گذشته از این‌ها توماس پین^[39] نویسنده و انقلابی انگلیسی‌آمریکایی (1115)، چارلز لمب^[40] شاعر انگلیسی (1153)، بوریس پاسترناک^[41] شاعر و ادیب روس (1268) و ملک فاروق شاه مصر (1298) هم در این روز زاده شده‌اند و بالدوین سوم^[42] شاه اورشلیم (۵۴۱)، تیموخان امپراتور سلسله‌ی مغول یوآن در چین (685)، مونتسکیو^[43] فیلسوف فرانسوی (1133)، الکساندر پوشکین^[44] ادیب روس (1215)، فیودور داستایفسکی^[45] (1259)، سرگئی آیزنشتاین^[46] کارگردان روس (1326) و مارسل موس^[47] جامعه‌شناس فرانسوی (1328) در این روز درگذشته‌اند.

Portrait of Alexander Pushkin (Orest Kiprensky, 1827).PNG پوشکین

Charles Lamb by Henry Hoppner Meyer.jpg چارلز لمب

Montesquieu 1.png مونتسکیو

Portrait of Thomas Paine.jpg توماس پین

Ahmed Tevfik Pasha chair.jpg ملک فاروق

Arthur Millspaugh ↑
Vladimir ↑
Eylau ↑
Banjarmasin ↑
Stasi ↑
Girolamo Savonarola ↑
Leiden ↑
Sandford Fleming ↑
Warren G. Harding ↑
Proclus ↑
Daniel Bernoulli ↑
John Ruskin ↑
Dmitri Mendeleev ↑
Thomas Andrews ↑
Joseph Schumpeter ↑
Sinclair Lewis ↑
John Grisham ↑
Ivan V ↑
Peter the Great ↑
John Hooper ↑
Bishop of Gloucester ↑
Habsburg ↑
Jefferson Davis ↑
William G. Morgan ↑
mintonette ↑
R-7 Semyorka ↑
Copernicium ↑
Wilhelm Röntgen ↑
Sergey Ilyushin ↑
Yuri Andropov ↑
Battle of Sobraon ↑
Battle of Champaubert ↑
Albert of Saxe-Coburg and Gotha ↑
Battle of Amba Aradam ↑
Roy Lichtenstein ↑
Deep Blue ↑
Garry Kasparov ↑
Cevdet Sunay ↑
Thomas Paine ↑
Charles Lamb ↑
Boris Pasternak ↑
Baldwin III of Jerusalem ↑
Montesquieu ↑
Alexander Pushkin ↑
Fyodor Dostoevsky ↑
Sergei Eisenstein ↑
Marcel Mauss ↑

ادامه مطلب: ماه بهمن: بیست‌ودوم تا بیست‌وچهارم

رفتن به: صفحات نخست و فهرست کتاب